პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი კორპორაციული ღონისძიებაა, რადგან მისი შედეგად პირი კარგავს კომპანიის პარტნიორის სტატუსს და მასთან დაკავშირებულ კორპორაციულ უფლებებს.

სწორედ ამიტომ პარტნიორთა შორის უთანხმოება, ურთიერთობის გაუარესება, ბიზნესის მართვაზე განსხვავებული ხედვა ან ნდობის ზოგადი დაკარგვა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ ერთ პარტნიორს შეუძლია მეორე პარტნიორი კომპანიიდან უბრალოდ „გააძევოს“.

საქართველოს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 143-ე მუხლი პარტნიორის გარიცხვას სასამართლოს მიერ გადასაწყვეტ საკითხად განიხილავს და ამისთვის მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობას მოითხოვს.

შესაბამისად, პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან არ სრულდება მხოლოდ პარტნიორთა კრებაზე მიღებული გადაწყვეტილებით. პარტნიორთა შესაბამისი გადაწყვეტილება სასამართლოში კომპანიის მიერ სარჩელის წარდგენის საფუძველია, საბოლოო გადაწყვეტილებას კი პარტნიორის გარიცხვის შესახებ სასამართლო იღებს.

1. რატომ არის გარიცხვისას მტკიცების მაღალი სტანდარტი საჭირო?

შპს-ის წილი პარტნიორის ქონებრივი უფლებაა. მასთან დაკავშირებულია როგორც ეკონომიკური ღირებულება, ისე კომპანიის მართვაში მონაწილეობის, ინფორმაციის მიღების, დივიდენდის და სხვა კორპორაციული უფლებები.

ამიტომ პარტნიორის სტატუსის იძულებით შეწყვეტა მხოლოდ იმ მიზეზით ვერ იქნება გამართლებული, რომ სხვა პარტნიორებს მასთან თანამშრომლობა აღარ სურთ.

საჭიროა უფრო მნიშვნელოვანი გარემოება, რომელიც კომპანიის ინტერესებს ან მის შემდგომ საქმიანობას რეალურად უკავშირდება.

2. პარტნიორთა კონფლიქტი ყოველთვის არ წარმოადგენს გარიცხვის საფუძველს.

კომპანიაში შეიძლება არსებობდეს მწვავე პარტნიორული კონფლიქტი ისე, რომ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან მაინც არ იყოს დასაშვები.

მაგალითად, პარტნიორებს შეიძლება განსხვავებული პოზიცია ჰქონდეთ დივიდენდის განაწილებაზე, ინვესტიციაზე, დირექტორის არჩევაზე ან ბიზნესის სტრატეგიაზე.

ასეთი უთანხმოებები კორპორაციული ცხოვრების ბუნებრივი ნაწილია.

გარიცხვის საკითხი მაშინ ხდება აქტუალური, როდესაც პარტნიორის კონკრეტული ქმედება უკვე სცდება ჩვეულებრივი ბიზნესუთანხმოების ფარგლებს და მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს კომპანიის ინტერესებს ან პარტნიორის კომპანიაში დარჩენა საზიანოა მისი შემდგომი საქმიანობისთვის.

II. რას ნიშნავს „მნიშვნელოვანი საფუძველი“?

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან მოქმედი კანონით შესაძლებელია მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობისას.

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 143-ე მუხლი მნიშვნელოვანი საფუძვლის ორ ძირითად მიმართულებას გამოყოფს:

პარტნიორის ქმედება მნიშვნელოვან ზიანს აყენებს შპს-ის ინტერესებს; ან
პარტნიორის კომპანიაში დარჩენა საზიანოა შპს-ის შემდგომი საქმიანობისთვის.

თუმცა კანონი ამასთან დამატებით პირობად წერილობით გაფრთხილებასაც ითვალისწინებს.

1. კომპანიის ინტერესებისთვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენება

მნიშვნელოვანი ზიანი არ უნდა გავიგოთ მხოლოდ უკვე დამდგარი პირდაპირი ფინანსური დანაკარგის სახით.

კონკრეტული ქმედება შეიძლება კომპანიისთვის საზიანო იყოს მისი ბიზნესის, აქტივების, კლიენტების, კომერციული შესაძლებლობების ან სხვა არსებითი ინტერესების თვალსაზრისით.

მაგრამ ზოგადი განცხადება, რომ „პარტნიორი კომპანიას აზიანებს“, საკმარისი არ არის.

უნდა არსებობდეს კონკრეტული ფაქტობრივი გარემოებები, რომლებიც პარტნიორის ქმედებასა და კომპანიის ინტერესების დაზიანებას ერთმანეთთან აკავშირებს.

2. პარტნიორად დარჩენა საზიანოა კომპანიის შემდგომი საქმიანობისთვის

კანონი მხოლოდ უკვე დამდგარ ზიანს არ ეხება.

შესაძლებელია პარტნიორის ქცევა ქმნიდეს ისეთ მდგომარეობას, რომლის გაგრძელებაც კომპანიის ფუნქციონირებას სერიოზულად აზიანებს.

თუმცა აქაც საჭიროა კონკრეტული გარემოებების შეფასება.

მხოლოდ პარტნიორებს შორის პირადი ან ემოციური კონფლიქტი ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ პირის კომპანიაში დარჩენა იურიდიულად მნიშვნელოვანი საფუძვლით საზიანოა.

III. ნდობის დაკარგვა საკმარისია თუ არა პარტნიორის გასარიცხად?

პარტნიორთა ურთიერთობაში ნდობას დიდი პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, განსაკუთრებით დახურულ კომპანიებში, სადაც რამდენიმე პარტნიორი ერთად მართავს ბიზნესს.

მაგრამ „ნდობა დავკარგეთ“ თავისთავად არ არის უნივერსალური სამართლებრივი ფორმულა, რომლის გამოყენებითაც შესაძლებელი იქნება პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან.

1. რატომ დაიკარგა ნდობა?

გადამწყვეტია ნდობის დაკარგვის გამომწვევი კონკრეტული ფაქტები.

მაგალითად, სრულიად განსხვავებულად შეიძლება შეფასდეს:
პარტნიორთა შორის პირადი კონფლიქტი;
პარტნიორის მიერ საერთო კრებაზე მუდმივად განსხვავებული პოზიციის დაფიქსირება;
და პარტნიორის ისეთი მოქმედება, რომელიც კომპანიის ქონებას ან ბიზნესინტერესებს რეალურად აზიანებს.

ამიტომ სამართლებრივი შეფასება შედეგზე კი არა, კონკრეტულ ქმედებაზე და მის მნიშვნელობაზე უნდა აშენდეს.

2. სასამართლო პრაქტიკის მიდგომა

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ საქმეში №ას-549-2021 პარტნიორის გარიცხვა სწორედ მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობას დაუკავშირა და განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა თითოეული გასარიცხი პარტნიორის ქმედების ინდივიდუალურ შეფასებაზე. სასამართლომ არ გაიზიარა მიდგომა, რომლის მიხედვით რამდენიმე პარტნიორის ერთ ჯგუფად განხილვა ინდივიდუალური საფუძვლების დასადგენად საკმარისი იქნებოდა.

ეს მიდგომა კარგად აჩვენებს, რომ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან მოითხოვს კონკრეტული პარტნიორის კონკრეტულ ქცევაზე დაფუძნებულ შეფასებას.

IV. კონკურენტული საქმიანობა ავტომატურად იწვევს თუ არა პარტნიორის გარიცხვას?

პრაქტიკაში პარტნიორის მიმართ პრეტენზია ხშირად უკავშირდება სხვა კომპანიაში მის მონაწილეობას ან კონკურენტულ ბიზნესთან ურთიერთობას.

მაგრამ სხვა კომპანიაში წილის ფლობა ან ბიზნესსაქმიანობაში მონაწილეობა ყოველთვის ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი არსებობს.

1. საჭიროა კომპანიის ინტერესებთან კავშირის დადგენა

№ას-549-2021 საქმეში დავა ეხებოდა პარტნიორების სავარაუდო კავშირს კონკურენტ კომპანიებთან და მათი ქმედებების შედეგად კომპანიის ინტერესების შესაძლო დაზიანებას.

უზენაესმა სასამართლომ ხაზი გაუსვა თითოეული პარტნიორის ქცევისა და კომპანიისთვის შედეგის ინდივიდუალურად შეფასების აუცილებლობას.

შესაბამისად, მხოლოდ კონკურენტ საწარმოსთან ფორმალური კავშირი ყოველთვის ვერ გახდება პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან მოთხოვნის საკმარისი საფუძველი.

2. სხვაა აქტიური საზიანო მოქმედება

სრულიად განსხვავებული შეიძლება იყოს მდგომარეობა, როდესაც პარტნიორი თავისი ქმედებით რეალურად გადაიყვანს კომპანიის კლიენტებს, მომწოდებლებს, აქტივებს ან ბიზნესს სხვა, მასთან დაკავშირებულ კომპანიაში.

ასეთ შემთხვევაში უკვე შეიძლება დადგეს არა უბრალოდ კონკურენტულ საქმიანობაში მონაწილეობის, არამედ კომპანიის ინტერესებისთვის მნიშვნელოვანი ზიანის მიყენების საკითხი.

V. კომპანიის ქონების დაზიანება ან საკუთარ ინტერესებში გამოყენება

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან განსაკუთრებით რეალური შეიძლება გახდეს მაშინ, როდესაც პარტნიორის ქმედება კომპანიის ქონებრივ ინტერესებს არსებითად აზიანებს.

ამის კარგი მაგალითია საქართველოს უზენაესი სასამართლოს საქმე №ას-441-2022, რომელიც 50/50 პარტნიორთა შორის მძიმე კორპორაციულ კონფლიქტს ეხებოდა.

საქმის ფარგლებში სასამართლო პრაქტიკაში შეფასდა პარტნიორის მოქმედებები, რომლებმაც კომპანიის ქონების დაკარგვა და დაკავშირებულ საწარმოში მისი გადასვლა გამოიწვია.

1. ფორმალური კანონიერება ყოველთვის საკმარისი არ არის

კორპორაციული სამართლისთვის მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ გარიგების ან მოქმედების გარეგნული ფორმა.

თუ უფლებამოსილების გამოყენება რეალურად კომპანიის ინტერესების დაზიანებას ან სხვა პარტნიორის კორპორაციული მდგომარეობის არაკეთილსინდისიერ შეზღუდვას ემსახურება, საკითხი უფრო ფართო შეფასებას საჭიროებს.

2. ფაქტობრივი შედეგის მნიშვნელობა

№ას-441-2022 საქმეში განხილულ გარემოებებში ყურადღება დაეთმო იმასაც, რომ პარტნიორის მოქმედებების შედეგად კომპანიის ქონებრივი ბაზა და საქმიანობა ფაქტობრივად დაკავშირებული ბიზნესის სასარგებლოდ იყო შეცვლილი.

ასეთი ფაქტობრივი მდგომარეობა მნიშვნელოვნად განსხვავდება ჩვეულებრივი პარტნიორული უთანხმოებისგან.

VI. აუცილებელია თუ არა პარტნიორის წინასწარი გაფრთხილება?

მოქმედი სამართლის მიხედვით – დიახ, ამ საკითხს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს.

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 143-ე მუხლი მნიშვნელოვანი საფუძვლის განსაზღვრისას პირდაპირ მიუთითებს, რომ კომპანია პარტნიორს წერილობით და უშედეგოდ უნდა აფრთხილებდეს კომპანიის ინტერესების დამაზიანებელი მოქმედების შეწყვეტისა და შესაძლო გარიცხვის შესახებ.

ეს ნიშნავს, რომ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან მხოლოდ მოულოდნელი საერთო კრების ჩატარებით და შემდეგ სასამართლოსთვის მიმართვით არ უნდა იქნეს აღქმული.

1. რატომ არის გაფრთხილება მნიშვნელოვანი?

გაფრთხილება პარტნიორს აძლევს შესაძლებლობას იცოდეს:

რა ქმედება მიაჩნია კომპანიას საზიანოდ;
რას მოითხოვს კომპანია მისგან;
და რა შედეგი შეიძლება მოჰყვეს ქმედების გაგრძელებას.

ამიტომ წერილობითი გაფრთხილება მხოლოდ ტექნიკური ფორმალობა არ არის.

2. რას ნიშნავს „უშედეგოდ“ გაფრთხილება?

მთავარი საკითხია არა მხოლოდ წერილის გაგზავნა, არამედ ისიც, შეიცვალა თუ არა პარტნიორის ქცევა.

თუ სავარაუდოდ საზიანო ქმედება შეწყდა, პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან უკვე სხვა კონტექსტში უნდა შეფასდეს.

თუ ქმედება გრძელდება ან კომპანიისთვის არსებული პრობლემა არ აღმოიფხვრა, მდგომარეობა განსხვავებულია.

კონკრეტული გაფრთხილების საკმარისობა მისი შინაარსისა და საქმის ფაქტობრივი გარემოებების მიხედვით უნდა შეფასდეს.

VII. ვინ იღებს გადაწყვეტილებას პარტნიორის გარიცხვის შესახებ?

გარიცხვის პროცესში ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს პარტნიორთა გადაწყვეტილება და სასამართლოს გადაწყვეტილება.

კომპანიის პარტნიორები იღებენ გადაწყვეტილებას სასამართლოში შესაბამისი სარჩელის წარდგენის შესახებ.

მაგრამ თავად პარტნიორის საბოლოო გარიცხვა სასამართლოს გადაწყვეტილებით ხდება.

1. რამდენი ხმაა საჭირო?

თუ კომპანიის წესდება უფრო მაღალ მოთხოვნას არ ადგენს, „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის მიხედვით შესაბამისი გადაწყვეტილება მიიღება კენჭისყრაში მონაწილეთა ხმების უმრავლესობით, თუმცა იგი არ უნდა იყოს შესაბამის საკითხზე ხმის უფლების მქონე წილების საერთო ოდენობის ნახევარზე ნაკლები.

ეს საკითხი კონკრეტული კომპანიის წესდებასთან ერთად უნდა შეფასდეს.

2. გასარიცხ პარტნიორს აქვს თუ არა ხმის უფლება?

არა.

მოქმედი კანონი პირდაპირ ადგენს, რომ იმ პარტნიორს, რომლის საწინააღმდეგოდაც პარტნიორთა გადაწყვეტილება მიიღება, ამ საკითხზე ხმის უფლება არ აქვს.

ამ გარემოებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს მაშინ, როდესაც კომპანიაში მხოლოდ ორი პარტნიორია.

VIII. შეიძლება თუ არა პარტნიორის გარიცხვა 50/50 კომპანიაში?

შესაძლებელია, თუმცა 50/50 სტრუქტურაში საკითხი პრაქტიკულად განსაკუთრებით კომპლექსურია.

ხშირად ფიქრობენ, რომ თუ ორივე პარტნიორს ზუსტად 50% აქვს, ერთ მათგანს მეორის წინააღმდეგ გადაწყვეტილების მიღება საერთოდ არ შეუძლია.

მოქმედი კანონი ამ საკითხს სპეციალურად არეგულირებს.

1. ორი პარტნიორის მქონე შპს

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 143-ე მუხლი ადგენს, რომ ორი პარტნიორის მქონე შპს-ში შესაბამის გადაწყვეტილებას მეორე პარტნიორი იღებს.

ანუ ის გარემოება, რომ პარტნიორები 50/50 წილებს ფლობენ, თავისთავად არ გამორიცხავს პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან საკითხის დაყენებას.

2. 50/50 კონფლიქტი ავტომატურად არ ნიშნავს გარიცხვას

მეორე მხრივ, თანაბარი პარტნიორების უბრალო კონფლიქტი მნიშვნელოვანი საფუძველი არ არის.

ერთ-ერთმა პარტნიორმა კვლავ უნდა შეძლოს იმ გარემოებების დასაბუთება, რომლებიც მოქმედი კანონის მიხედვით გარიცხვის მნიშვნელოვან საფუძველს ქმნის.

№ას-441-2022 საქმეში სწორედ 50/50 სტრუქტურის მქონე კომპანიაში წარმოშობილი მძიმე პარტნიორული კონფლიქტი იყო განხილვის საგანი. აღნიშნული საქმე კარგად აჩვენებს, რომ თანაბარი წილების არსებობა დავას არ გამორიცხავს, მაგრამ სასამართლო ყურადღებას კონკრეტულ ქმედებებს და კომპანიის ინტერესებზე მათ გავლენას აქცევს.

IX. რა ვადაში უნდა მიმართოს კომპანიამ სასამართლოს?

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან დროის თვალსაზრისითაც განსაკუთრებულ ყურადღებას საჭიროებს.

მოქმედი კანონის მიხედვით, კომპანიას პარტნიორის გარიცხვის შესახებ სარჩელის სასამართლოში წარდგენა პარტნიორთა შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებიდან 30 დღის განმავლობაში შეუძლია.

ეს ვადა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან პარტნიორთა გადაწყვეტილება და სასამართლოში მიმართვა ერთი პროცესის ურთიერთდაკავშირებული ეტაპებია.

1. პარტნიორთა გადაწყვეტილება არ არის საბოლოო გარიცხვა

კრების გადაწყვეტილების მიღების მომენტში პარტნიორი ჯერ კიდევ ავტომატურად არ კარგავს სტატუსს.

საჭიროა სასამართლოსთვის მიმართვა და სასამართლოს მიერ საკითხის გადაწყვეტა.

2. დაგვიანების რისკი

თუ კომპანიამ შესაბამისი კორპორაციული გადაწყვეტილება მიიღო, მაგრამ სასამართლოს კანონით განსაზღვრულ პერიოდში არ მიმართა, ეს შეიძლება გარიცხვის სამართლებრივი მექანიზმის გამოყენებისთვის მნიშვნელოვანი პრობლემა გახდეს.

ამიტომ ასეთი დავის დაწყებამდე ვადების შეფასებას პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს.

X. რა ხდება სასამართლო დავის მიმდინარეობისას?

პარტნიორის გარიცხვის შესახებ დავა შეიძლება გარკვეული პერიოდის განმავლობაში გაგრძელდეს.

ამ დროს გასარიცხი პარტნიორი ფორმალურად კვლავ პარტნიორია, რაც კომპანიის მართვისთვის დამატებით პრობლემას შეიძლება ქმნიდეს.

კანონი სწორედ ამ რისკსაც ითვალისწინებს.

1. პარტნიორის გარკვეული უფლებების შეჩერება

კომპანიის მოთხოვნით სასამართლოს შეუძლია საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებამდე პარტნიორს შეუჩეროს ხმის უფლება ან სხვა არაქონებრივი უფლებები.

ეს შესაძლებლობა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი შეიძლება გახდეს მაშინ, როდესაც დავის მიმდინარეობისას პარტნიორის კორპორაციული უფლებების გამოყენება კომპანიის ინტერესებისთვის დამატებით რისკს ქმნის.

2. შეჩერება ავტომატური არ არის

სასამართლოს მიერ ასეთი ღონისძიების გამოყენება ავტომატურად არ ხდება.

კონკრეტულ საქმეში უნდა შეფასდეს შესაბამისი მოთხოვნის საფუძველი და მისი საჭიროება.

ამიტომ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან ზოგჯერ არა მხოლოდ საბოლოო მოთხოვნის, არამედ დავის მიმდინარეობისას კომპანიის მართვის დროებითი რეჟიმის საკითხსაც აჩენს.

XI. როდის ითვლება პარტნიორი კომპანიიდან გარიცხულად?

კრების მიერ გადაწყვეტილების მიღება პარტნიორის სტატუსს საბოლოოდ არ წყვეტს.

მოქმედი კანონის მიხედვით, პარტნიორი შპს-დან გარიცხულად მიიჩნევა სასამართლოს გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლის მომენტიდან.

ეს მნიშვნელოვანი განსხვავებაა.

1. სასამართლო დავის განმავლობაში პარტნიორის სტატუსი

სანამ შესაბამისი სასამართლო გადაწყვეტილება კანონიერ ძალაში არ შევა, უნდა გაითვალისწინოს პარტნიორის არსებული სტატუსი და ის შეზღუდვები, რომლებიც, შესაძლოა, სასამართლომ დროებით დააწესოს.

2. რეგისტრირებული მდგომარეობის შეცვლა

სასამართლოს საბოლოო გადაწყვეტილების შემდეგ საკითხი უკავშირდება კომპანიის წილობრივ და სარეგისტრაციო სტრუქტურასაც.

ამიტომ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან მხოლოდ სასამართლო მოთხოვნით არ სრულდება – შედეგი კომპანიის კორპორაციულ სტრუქტურაშიც უნდა აისახოს.

XII. რა ემართება გარიცხული პარტნიორის წილს?

პარტნიორის გარიცხვა არ ნიშნავს, რომ მისი ქონებრივი ინტერესი უბრალოდ ქრება.

მოქმედი კანონის მიხედვით, გარიცხული პარტნიორის წილი, როგორც წესი, კომპანიას გადაეცემა.

წესდება შეიძლება ითვალისწინებდეს სხვა მოდელსაც – მაგალითად, გარიცხული პარტნიორის წილის დარჩენილ პარტნიორებზე პროპორციულად გადაცემას ან შესაბამისი წილის გაუქმებას.

1. წილი უბრალოდ მეორე პარტნიორს ავტომატურად არ ეკუთვნის

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ორ პარტნიორიან კომპანიაში.

ერთი პარტნიორის გარიცხვა ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მეორე პარტნიორი მისი წილის უსასყიდლოდ მესაკუთრე ხდება.

უნდა შეფასდეს მოქმედი კანონი და კონკრეტული კომპანიის წესდება.

2. წესდების მნიშვნელობა

ამიტომ კომპანიის შექმნისას სადამფუძნებლო შეთანხმებისა და კომპანიის წესდების მომზადებას განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს.

წესდება შეიძლება მნიშვნელოვან გავლენას ახდენდეს პარტნიორის გარიცხვის შემდეგ წილის შემდგომ სამართლებრივ ბედზე.

XIII. იღებს თუ არა გარიცხული პარტნიორი კომპენსაციას?

დიახ.

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან არ გულისხმობს პარტნიორის წილის უსასყიდლოდ დაკარგვას.

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 143-ე მუხლის მიხედვით, გარიცხულ პარტნიორს უნდა მიეცეს თავისი წილის სამართლიანი ფასი.

ეს მოთხოვნა პარტნიორის საკუთრების უფლების დაცვის მნიშვნელოვან მექანიზმს წარმოადგენს.

1. რა არის წილის სამართლიანი ფასი?

კონკრეტული წილის სამართლიანი ფასი მხოლოდ მისი ნომინალური ღირებულება არ არის.

კომპანიის ეკონომიკური მდგომარეობიდან გამომდინარე, წილის რეალური ღირებულება შეიძლება მის ნომინალურ ღირებულებაზე მნიშვნელოვნად მეტი ან ნაკლები იყოს.

ამიტომ რთულ პარტნიორულ დავაში წილის ღირებულების საკითხი ხშირად დამოუკიდებელი ეკონომიკური და სამართლებრივი მნიშვნელობის მქონეა.

2. სასამართლო პრაქტიკა და კომპენსაცია

უზენაესმა სასამართლომ №ას-549-2021 საქმეში ძველი კანონის მოქმედების პირობებშიც განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა პარტნიორის გარიცხვისას წილის კომპენსაციის აუცილებლობაზე და საკუთრების უფლების დაცვის მნიშვნელობაზე.

დღეს მოქმედი კანონი უკვე პირდაპირ ადგენს გარიცხული პარტნიორისთვის წილის სამართლიანი ფასის გადახდის მოთხოვნას.

XIV. შეიძლება თუ არა რამდენიმე პარტნიორის ერთდროულად გარიცხვა?

თეორიულად რამდენიმე პარტნიორის მიმართ შეიძლება არსებობდეს გარიცხვის საფუძველი.

თუმცა მათი ერთ ჯგუფად მოხსენიება და ყველას მიმართ ერთი ზოგადი არგუმენტის გამოყენება განსაკუთრებულ რისკს ქმნის.

1. თითოეული პარტნიორის ქმედება ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს

№ას-549-2021 საქმეში კომპანია ერთდროულად რამდენიმე პარტნიორის გარიცხვას ცდილობდა.

უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ გარიცხვის საფუძველი თითოეული პარტნიორის მიმართ ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს და უნდა გამოიკვეთოს, კონკრეტულად რა მოქმედება განახორციელა შესაბამისმა პარტნიორმა.

ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია მაშინ, როდესაც პარტნიორებს შორის არსებობს ოჯახური, ბიზნეს ან სხვა კავშირი, მაგრამ კონკრეტული საზიანო ქმედება ყველა მათგანთან მიმართებით ერთნაირად არ დასტურდება.

2. ჯგუფური კავშირი ავტომატური პასუხისმგებლობა არ არის

რამდენიმე პარტნიორის დაკავშირებულ პირებად ან ერთად მოქმედ ჯგუფად განხილვა შეიძლება ფაქტობრივი გარემოების ნაწილი იყოს.

მაგრამ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან ინდივიდუალური ქონებრივი და კორპორაციული შედეგის მატარებელია.

შესაბამისად, თითოეული პარტნიორის მიმართ შესაბამისი მნიშვნელოვანი საფუძველი დამოუკიდებლად უნდა დასაბუთდეს.

XV. პარტნიორის გარიცხვა და დირექტორის პასუხისმგებლობა

პრაქტიკაში პარტნიორი ხშირად იმავდროულად კომპანიის დირექტორიც არის.

ასეთ შემთხვევაში ერთი და იგივე ქმედება შეიძლება რამდენიმე სხვადასხვა სამართლებრივ ურთიერთობას შეეხებოდეს.

მაგალითად, დირექტორის მიერ კომპანიის ინტერესების საწინააღმდეგოდ დადებული გარიგება შეიძლება გახდეს როგორც მისი, როგორც ხელმძღვანელი პირის, პასუხისმგებლობის, ისე კონკრეტულ პირობებში მისი, როგორც პარტნიორის, სტატუსთან დაკავშირებული საკითხის შეფასების საფუძველი.

1. დირექტორის გათავისუფლება და პარტნიორის გარიცხვა განსხვავებული საკითხებია

დირექტორის თანამდებობიდან გათავისუფლება ავტომატურად არ იწვევს პარტნიორის სტატუსის დაკარგვას.

პირი შეიძლება აღარ იყოს დირექტორი, მაგრამ დარჩეს კომპანიის პარტნიორად.

ასევე პარტნიორის მიმართ პრეტენზია ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ დირექტორის პასუხისმგებლობის მოთხოვნაც არსებობს.

2. მოთხოვნების გამიჯვნა

თუ პრობლემა დირექტორის მიერ კომპანიისთვის მიყენებულ ზიანს უკავშირდება, შესაძლოა ცალკე შეფასებას საჭიროებდეს პარტნიორის სარჩელი დირექტორის წინააღმდეგ.

თუ მთავარი პრობლემა თავად პირის პარტნიორად დარჩენაა და არსებობს კანონით განსაზღვრული მნიშვნელოვანი საფუძველი, საკითხი უკვე პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან მიმართულებით უნდა შეფასდეს.

კომპანიის დირექტორის უფლებამოსილებებისა და ფიდუციური ვალდებულებების სწორად გამიჯვნა ასეთ საქმეში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

XVI. პარტნიორის გარიცხვა და პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების კანონიერება

გარიცხვის პროცესის აუცილებელი ნაწილია პარტნიორთა შესაბამისი გადაწყვეტილება.

ამიტომ შესაძლოა დავა შეეხებოდეს არა მხოლოდ იმის შეფასებას, არსებობდა თუ არა მნიშვნელოვანი საფუძველი, არამედ იმასაც, სწორად იქნა თუ არა მიღებული თავად პარტნიორთა გადაწყვეტილება.

1. კრების პროცედურა მნიშვნელოვანია

შესაფასებელი შეიძლება იყოს:

ვინ მოიწვია კრება;
იყო თუ არა საკითხი დღის წესრიგში;
როგორ განისაზღვრა ხმის უფლება;
რა რაოდენობის ხმა იყო საჭირო;
და რას ადგენს კომპანიის წესდება.

გარიცხვის არსებითი საფუძვლის არსებობა ავტომატურად ვერ გამოასწორებს ნებისმიერი სახის კორპორაციულ პროცედურულ დარღვევას.

2. ცალკე კორპორაციული დავა

თუ პარტნიორი მიიჩნევს, რომ მის წინააღმდეგ გარიცხვის შესახებ გადაწყვეტილება კანონის ან წესდების დარღვევით იქნა მიღებული, შესაძლოა დამატებით წარმოიშვას პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების გასაჩივრების საკითხიც.

ამიტომ პარტნიორის გარიცხვის დავაში მოთხოვნების სწორად გამიჯვნა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

XVII. რა შეუძლია პარტნიორს, რომლის გარიცხვასაც ითხოვენ?

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან ორმხრივი კორპორაციული დავაა.

სამართლებრივი დახმარება შეიძლება სჭირდებოდეს როგორც კომპანიას და სხვა პარტნიორებს, რომლებიც გარიცხვას ითხოვენ, ისე თავად პარტნიორს, რომლის სტატუსიც სადავოა.

1. მნიშვნელოვანი საფუძვლის არსებობა სადავო შეიძლება იყოს

პარტნიორს შეუძლია სადავოდ გახადოს ის გარემოებები, რომლებზეც კომპანია გარიცხვის მოთხოვნას აფუძნებს.

შესაძლოა პარტნიორის მოქმედება საერთოდ არ ყოფილიყო კომპანიისთვის საზიანო ან მას მიეწერებოდეს სხვა პირის მოქმედება.

2. პროცედურული პირობებიც მნიშვნელოვანია

ასევე შეიძლება სადავო გახდეს:

წერილობითი გაფრთხილების არსებობა;
პარტნიორთა გადაწყვეტილების მიღების პროცედურა;
კრების უფლებამოსილება;
სარჩელის წარდგენის ვადა;
ან წილის სამართლიანი ფასის საკითხი.

თუმცა კონკრეტული დაცვის სტრატეგია საქმის დოკუმენტებისა და ფაქტობრივი მდგომარეობის საფუძველზე უნდა განისაზღვროს.

XVIII. პარტნიორის გარიცხვა და ბიზნესიდან გასვლა ერთი და იგივეა?

არა.

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან არის იძულებითი მექანიზმი, რომლის საბოლოო შედეგსაც სასამართლო ადგენს.

პარტნიორის კომპანიიდან გასვლა კი სხვა სამართლებრივი ინსტრუმენტია და მისი გამოყენება თავად პარტნიორის ინიციატივას შეიძლება ეფუძნებოდეს.

მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი პარტნიორის გასვლას ცალკე – 144-ე მუხლით – აწესრიგებს.

1. ზოგჯერ კონფლიქტის რეალური მიზანი ურთიერთობის დასრულებაა

პარტნიორთა მძიმე კონფლიქტის დროს მხარეები ხშირად გარიცხვას ითხოვენ, თუმცა რეალური ეკონომიკური მიზანი შეიძლება ბიზნესის საერთო ფლობის დასრულება იყოს.

ასეთ შემთხვევაში შესაძლოა სასამართლო გარიცხვა ერთადერთი შესაძლო გზა არ იყოს.

2. შეთანხმებული გამოსვლა

ზოგჯერ მხარეებისთვის უფრო ეფექტიანი შეიძლება აღმოჩნდეს წილის შეთანხმებული გაყიდვა ან სხვა კორპორაციული გადაწყვეტა.

ამიტომ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან უნდა შეფასდეს კლიენტის საბოლოო ბიზნესმიზანთან ერთად და არა იზოლირებულად.

XIX. რატომ არის პარტნიორის გარიცხვის დავა კომპლექსური?

გარიცხვის საქმეში რამდენიმე საკითხი ერთდროულად იკვეთება:

პარტნიორის ქმედება;
კომპანიისთვის მიყენებული ან მოსალოდნელი ზიანი;
წერილობითი გაფრთხილება;
პარტნიორთა გადაწყვეტილება;
ხმის უფლება;
კრების პროცედურა;
სასამართლოში მიმართვის ვადა;
წილის შემდგომი ბედი;
და გარიცხული პარტნიორის წილის სამართლიანი ფასი.

სწორედ ამიტომ პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან პრაქტიკაში იშვიათად არის მხოლოდ ერთი ფაქტის დამტკიცების საკითხი.

1. კომპანიის ინტერესის იდენტიფიცირება

პირველ რიგში საჭიროა დადგინდეს, რა ზიანს ან საფრთხეს უქმნის კონკრეტული პარტნიორის ქმედება უშუალოდ კომპანიას.

პარტნიორთა პირადი კონფლიქტი და კომპანიის კორპორაციული ინტერესი ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს.

2. კლიენტის საბოლოო მიზანი

ასევე მნიშვნელოვანია, რას ცდილობს კლიენტი:

კომპანიის საქმიანობის დაცვას;
საზიანო ქმედების შეჩერებას;
კონტროლის აღდგენას;
პარტნიორული ურთიერთობის დასრულებას;
თუ კომპანიისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურებას.

სხვადასხვა მიზანს განსხვავებული სამართლებრივი გზა შეიძლება შეესაბამებოდეს.

XX. როდის შეიძლება დაგჭირდეთ იურიდიული დახმარება?

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან სამართლებრივ შეფასებას განსაკუთრებით საჭიროებს, თუ:

პარტნიორის მოქმედება კომპანიის ქონებას ან საქმიანობას აზიანებს;
პარტნიორი კომპანიის ბიზნესს დაკავშირებულ ან კონკურენტ საწარმოში გადააქვს;
მისი კომპანიაში დარჩენა ბიზნესის შემდგომ ფუნქციონირებას საფრთხეს უქმნის;
პარტნიორს უკვე გაეგზავნა გაფრთხილება და პრობლემა არ აღმოიფხვრილა;
პარტნიორები ვერ თანხმდებიან გარიცხვის საკითხზე;
კომპანია 50/50 საკუთრების სტრუქტურით მოქმედებს;
რამდენიმე პარტნიორის ერთდროულად გარიცხვა იგეგმება;
პარტნიორი იმავდროულად დირექტორიც არის;
ან თავად პარტნიორის წინააღმდეგ უკვე დაიწყო მისი გარიცხვის პროცესი.

თითოეულ ასეთ შემთხვევაში განსხვავებული ფაქტობრივი და სამართლებრივი პრობლემა შეიძლება არსებობდეს.

ამიტომ ზოგადი სასამართლო პრაქტიკის ცოდნა კონკრეტული მოთხოვნის ავტომატურად დასაბუთებისთვის საკმარისი არ არის.

XXI. დასკვნა

პარტნიორის გარიცხვა შპს-დან გამონაკლისი და მნიშვნელოვანი კორპორაციული მექანიზმია, რომლის გამოყენებაც მხოლოდ პარტნიორებს შორის ურთიერთობის გაუარესების საფუძველზე არ შეიძლება.

დღეს მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი გარიცხვისთვის მნიშვნელოვან საფუძველს, პარტნიორის წერილობით გაფრთხილებას, პარტნიორთა შესაბამის გადაწყვეტილებას და სასამართლოს მიერ საბოლოო გადაწყვეტილების მიღებას მოითხოვს. კანონი ასევე განსაზღვრავს სასამართლოში მიმართვის სპეციალურ ვადას, გარიცხვის პროცესში პარტნიორის ზოგიერთი უფლების დროებითი შეჩერების შესაძლებლობას და გარიცხული პარტნიორისთვის წილის სამართლიანი ფასის გადახდის ვალდებულებას.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ას-549-2021 საქმეში განვითარებული მიდგომა აჩვენებს, რომ პარტნიორის გარიცხვის საფუძველი თითოეული პარტნიორის მიმართ ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს და რამდენიმე პარტნიორის ერთ ჯგუფად განხილვა თავისთავად საკმარისი არ არის.

ამასთან, №ას-441-2022 საქმეში განხილული 50/50 პარტნიორთა კონფლიქტი აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვანი შეიძლება გახდეს პარტნიორის კონკრეტული მოქმედებების, კომპანიის ქონებრივი ინტერესებისა და ბიზნესის შემდგომი ფუნქციონირების ერთობლივი შეფასება.

ამიტომ კითხვაზე – „შეიძლება თუ არა კონკრეტული პარტნიორის კომპანიიდან გარიცხვა?“ – პასუხი მხოლოდ პარტნიორებს შორის დაპირისპირების არსებობაზე ვერ იქნება დამოკიდებული. საჭიროა მნიშვნელოვანი საფუძვლის, მოქმედი კორპორაციული პროცედურის, კომპანიის ინტერესისა და პარტნიორის ქონებრივი უფლებების ერთობლივი შეფასება.

TB Legal-ის საკორპორაციო სამართლის პრაქტიკა მოიცავს პარტნიორთა შორის წარმოშობილი კონფლიქტების, კომპანიის მართვისა და პარტნიორის სტატუსთან დაკავშირებული დავების სამართლებრივ შეფასებას.

კონფლიქტის პრევენციისთვის ასევე მნიშვნელოვანია კომპანიის სამართლებრივი და კორპორაციული სტრუქტურის გამართვა, პარტნიორთა შეთანხმების მომზადება და პარტნიორთა უფლებებისა და გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმების წინასწარი მოწესრიგება.

თუ კომპანიაში პარტნიორის მოქმედებები უკვე ქმნის მნიშვნელოვან კორპორაციულ პრობლემას ან თქვენი, როგორც პარტნიორის, გარიცხვის საკითხი დადგა, შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ TB Legal-ს საქმის ინდივიდუალური სამართლებრივი შეფასებისა და პარტნიორთა დავაში წარმომადგენლობისთვის.

TB Legal კომპანიებსა და პარტნიორებს ეხმარება როგორც კორპორაციული ურთიერთობების წინასწარ მოწესრიგებაში, ისე უკვე წარმოშობილი პარტნიორული დავების სამართლებრივ მართვაში.

ავტორი

გიგა ადამია – მმართველი პარტნიორი

წინამდებარე სტატია მომზადებულია ზოგადი საინფორმაციო მიზნებისთვის და არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ სამართლებრივ კონსულტაციას ან იურიდიულ დასკვნას. კონკრეტულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებამდე რეკომენდებულია კვალიფიციური იურისტისგან ინდივიდუალური სამართლებრივი კონსულტაციის მიღება.

ბლოგის გაზიარება: