დივიდენდის მოთხოვნის უფლება კომპანიის პარტნიორის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი ქონებრივი უფლებაა. თუმცა პრაქტიკაში ერთმანეთისაგან უნდა გაიმიჯნოს სამი განსხვავებული საკითხი: კომპანიის მოგება, მოგების განაწილებაში პარტნიორის მონაწილეობის ზოგადი უფლება და პარტნიორის მიერ კომპანიის მისამართით უკვე წარმოშობილი კონკრეტული თანხის გადახდის მოთხოვნა.

ეს სამი მდგომარეობა ერთი და იგივე არ არის.

კომპანიას შეიძლება ჰქონდეს მნიშვნელოვანი მოგება, პარტნიორი ფლობდეს კომპანიის 30%, 40% ან 50%-ს და მიუხედავად ამისა, მას ჯერ არ ჰქონდეს უფლება კომპანიას კონკრეტული თანხის დაუყოვნებლივ გადახდა მოსთხოვოს.

საქართველოს „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი დივიდენდის მიღებას სპეციალური წესებით არეგულირებს. კანონის 31-ე მუხლის მიხედვით, პარტნიორს წლიური ან შუალედური დივიდენდის მიღების უფლება აქვს სამეწარმეო საზოგადოების მოგების ან ქონების განაწილების შესახებ გადაწყვეტილების საფუძველზე.

ამიტომ დივიდენდთან დაკავშირებული დავის დროს მთავარი კითხვა მხოლოდ ის არ არის, ჰქონდა თუ არა კომპანიას მოგება.

საჭიროა დადგინდეს, მიიღო თუ არა უფლებამოსილმა ორგანომ მოგების განაწილების შესახებ გადაწყვეტილება, რას ადგენს ეს გადაწყვეტილება და წარმოეშვა თუ არა კონკრეტულ პარტნიორს დივიდენდის მოთხოვნის უფლება.

1. დივიდენდის მიღების უფლება

კომპანიის პარტნიორობა თავისთავად წარმოშობს მოგებაში მონაწილეობის ზოგად კორპორაციულ უფლებას.

ეს ნიშნავს, რომ პარტნიორი თავისი სტატუსიდან გამომდინარე შეიძლება მონაწილეობდეს კომპანიის მიერ კანონით დადგენილი წესით განაწილებულ მოგებაში.

ზოგადი წესით, დივიდენდი პარტნიორთა წილების პროპორციულად დგინდება, თუ კანონით, კომპანიის წესდებით ან პარტნიორთა შეთანხმებით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.

2. დივიდენდის მოთხოვნის უფლება

სხვა საკითხია უკვე დივიდენდის მოთხოვნის უფლება.

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ საქმეში №ას-1546-2023 ერთმანეთისგან მკაფიოდ გამიჯნა დივიდენდის მიღების ზოგადი უფლება და კონკრეტული დივიდენდის მოთხოვნის უფლება.

სასამართლოს განმარტებით, დივიდენდის მიღების ზოგადი უფლება პარტნიორის სტატუსიდან გამომდინარეობს, ხოლო კონკრეტული დივიდენდის მოთხოვნის უფლება მაშინ წარმოიშობა, როდესაც კომპანია მიიღებს მოგების განაწილების შესახებ შესაბამის გადაწყვეტილებას და განისაზღვრება კონკრეტული დივიდენდი.

შესაბამისად, კომპანიის მოგება ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ პარტნიორს უკვე აქვს კომპანიის მიმართ კონკრეტული ფულადი მოთხოვნა.

II. კომპანიის მოგება ავტომატურად ნიშნავს თუ არა დივიდენდს?

არა.

ეს ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი განსხვავებაა, რომელიც პარტნიორთა შორის დივიდენდის დავის შეფასებისას უნდა გავითვალისწინოთ.

კომპანიამ შეიძლება წელი მოგებით დაასრულოს, მაგრამ ეს მოგება მთლიანად ან ნაწილობრივ დარჩეს ბიზნესში – მაგალითად, ახალი პროექტის დასაფინანსებლად, საბრუნავი კაპიტალის გასაზრდელად, კომპანიის ვალდებულებების შესასრულებლად ან სამომავლო ინვესტიციისთვის.

ამიტომ პარტნიორის პოზიცია – „კომპანია მოგებაშია და ჩემი წილის შესაბამისი თანხა უნდა გადამიხადოს“ – თავისთავად საკმარისი სამართლებრივი არგუმენტი არ არის.

1. დივიდენდის განაწილების პროცესი

შპს-ის შემთხვევაში „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 145-ე მუხლის მიხედვით, ხელმძღვანელი ორგანო ფინანსური ანგარიშგების მონაცემების გათვალისწინებით ამზადებს პარტნიორებზე დივიდენდის განაწილების შესახებ წინადადებას.

ხელმძღვანელმა ორგანომ პარტნიორებს ასევე უნდა წარუდგინოს კომპანიის გადახდისუნარიანობის შესახებ შესაბამისი ინფორმაცია.

ამის შემდეგ პარტნიორები იღებენ გადაწყვეტილებას დივიდენდის განაწილების შესახებ.

2. მოგება და გასანაწილებელი დივიდენდი

კომპანიის ფინანსურ ანგარიშგებაში არსებული მოგება და პარტნიორებზე გასანაწილებელი თანხა ყოველთვის ერთმანეთის იდენტური არ არის.

ბიზნესს შეიძლება ჰქონდეს რეალური საჭიროება, მიღებული მოგების ნაწილი კომპანიაში დატოვოს.

ამიტომ დივიდენდის საკითხი მხოლოდ ბუღალტრული მაჩვენებლის საფუძველზე ვერ გადაწყდება.

III. როდის წარმოიშობა დივიდენდის მოთხოვნის უფლება?

შპს-ის შემთხვევაში პასუხს პირდაპირ „მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 145-ე მუხლი იძლევა.

დივიდენდის მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა იმ პირს, რომელიც დივიდენდის განაწილების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების მომენტში კომპანიის პარტნიორია.

ეს დროითი მომენტი განსაკუთრებულ მნიშვნელობას იძენს როგორც ჩვეულებრივი დივიდენდის დავის, ისე წილის შემდგომი გასხვისების დროს.

1. გადაწყვეტილების მიღებამდე

სანამ პარტნიორთა მიერ დივიდენდის განაწილების შესახებ შესაბამისი გადაწყვეტილება არ არის მიღებული, პარტნიორს აქვს მოგებაში მონაწილეობის ზოგადი უფლება, მაგრამ კონკრეტული თანხის გადახდის მოთხოვნა ჯერ შეიძლება არ არსებობდეს.

საქმეში №ას-1546-2023 უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ დივიდენდის მოთხოვნის უფლება დამოკიდებულია საზოგადოების პარტნიორთა გადაწყვეტილებაზე დივიდენდის განაწილების შესახებ.

2. გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ

სამართლებრივი მდგომარეობა იცვლება, როდესაც კომპანიამ უკვე გადაწყვიტა მოგების განაწილება და კონკრეტული პარტნიორისთვის განკუთვნილი დივიდენდი განსაზღვრა.

ამ მომენტიდან პარტნიორს კომპანიის მიმართ კონკრეტული მოთხოვნა შეიძლება წარმოეშვას.

უზენაესი სასამართლო №ას-1546-2023 საქმეში სწორედ ამ განსხვავებაზე მიუთითებს: დივიდენდის განაწილების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ პარტნიორი კომპანიის მიმართ კრედიტორული მოთხოვნის მქონე პირის მდგომარეობაში გადადის შესაბამისი დივიდენდის ფარგლებში.

IV. რა ვადაში უნდა გადაიხადოს კომპანიამ განაწილებული დივიდენდი?

დივიდენდის განაწილების შესახებ გადაწყვეტილებაში უნდა განისაზღვროს დივიდენდის განაწილების თარიღი.

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 145-ე მუხლის მიხედვით, დივიდენდი უნდა განაწილდეს გადაწყვეტილებაში მითითებული თარიღიდან წესდებით ან თავად გადაწყვეტილებით განსაზღვრულ ვადაში.

აღნიშნული ვადა გადაწყვეტილების მიღებიდან 9 თვეს არ უნდა აღემატებოდეს.

თუ გადაწყვეტილებაში დივიდენდის განაწილების თარიღი საერთოდ არ არის მითითებული, ასეთ თარიღად თავად გადაწყვეტილების მიღების თარიღი მიიჩნევა.

1. უკვე განაწილებული დივიდენდი

თუ პარტნიორთა გადაწყვეტილებით დივიდენდი უკვე განაწილებულია და განსაზღვრულია, საქმე აღარ ეხება მხოლოდ პარტნიორის სურვილს, რომ კომპანიამ მოგება გაანაწილოს.

უკვე არსებობს კონკრეტული კორპორაციული გადაწყვეტილება და შესაძლოა არსებობდეს მისი შესრულების მოთხოვნაც.

2. დივიდენდის გადაუხდელობა

მაგალითად, №ას-1546-2023 საქმეში კომპანიის პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილებით პარტნიორისთვის 2021 წლის დივიდენდი უკვე განსაზღვრული იყო.

უზენაესმა სასამართლომ მიუთითა, რომ ასეთ ვითარებაში, როდესაც კომპანიის მმართველი ორგანოს გადაწყვეტილებით დივიდენდი უკვე განაწილებული და განსაზღვრულია, კომპანიას პარტნიორისთვის შესაბამისი თანხის გადახდის ვალდებულება აქვს.

სწორედ აქ ჩანს ყველაზე მკაფიოდ განსხვავება კომპანიის მოგებასა და უკვე წარმოშობილ დივიდენდის მოთხოვნის უფლებას შორის.

V. შეუძლია თუ არა სასამართლოს თავად განსაზღვროს პარტნიორისთვის გადასახდელი დივიდენდი?

დივიდენდის დავის დროს მნიშვნელოვანი საკითხია პარტნიორთა კრებისა და სასამართლოს ფუნქციების ერთმანეთისგან გამიჯვნა.

სასამართლო ჩვეულებრივ არ წარმოადგენს კომპანიის მმართველ ორგანოს და არ უნდა ჩაანაცვლოს პარტნიორები ბიზნესგადაწყვეტილების მიღებისას.

1. მოგების განაწილება კომპანიის გადაწყვეტილებაა

დივიდენდის გაცემისა და გასანაწილებელი მოგების ოდენობის განსაზღვრა, პირველ რიგში, კომპანიის კორპორაციული გადაწყვეტილების სფეროა.

№ას-1546-2023 საქმეში უზენაესმა სასამართლომ განმარტა, რომ დივიდენდის გაცემის შესახებ გადაწყვეტილება საწარმოს დისკრეციაა და ეს მოიცავს გასანაწილებელი მოგების ოდენობის განსაზღვრასაც.

შესაბამისად, სასამართლოში მხოლოდ იმის მტკიცება, რომ კომპანიას მეტი მოგება ჰქონდა და პარტნიორის აზრით უფრო მეტი თანხა უნდა განაწილებულიყო, ყოველთვის საკმარისი არ იქნება.

2. დისკრეციასაც აქვს საზღვრები

ეს არ ნიშნავს, რომ პარტნიორთა გადაწყვეტილება სასამართლო კონტროლს საერთოდ არ ექვემდებარება.

იმავე №ას-1546-2023 გადაწყვეტილებაში უზენაესმა სასამართლომ აღნიშნა, რომ სასამართლოს ჩარევის საკითხი შეიძლება წარმოიშვას, თუ უფლებამოსილ პირთა მხრიდან ადგილი აქვს არაკეთილსინდისიერ მოქმედებას, პარტნიორის უფლებების განზრახ უგულებელყოფას ან დისკრეციის ბოროტად გამოყენებას.

თუმცა ასეთი გარემოების არსებობა ყოველ კონკრეტულ შემთხვევაში უნდა დადგინდეს და მხოლოდ დივიდენდის არგაცემის ფაქტიდან ავტომატურად არ გამომდინარეობს.

VI. დივიდენდი ყოველთვის პარტნიორის წილის პროპორციულად ნაწილდება?

ზოგადი წესი ასეთია – დივიდენდი პარტნიორთა წილების პროპორციულად დგინდება.

მაგალითად, თუ პარტნიორს ეკუთვნის კომპანიის 30% და შესაბამისი სამართლებრივი რეჟიმით სხვა რამ არ არის განსაზღვრული, მისი მონაწილეობა გასანაწილებელ დივიდენდშიც, როგორც წესი, ამ პროპორციას მიჰყვება.

თუმცა არსებობს გამონაკლისები.

1. წესდება და პარტნიორთა შეთანხმება

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 31-ე მუხლი უშვებს, რომ კანონმა, კომპანიის წესდებამ ან პარტნიორთა შეთანხმებამ განსხვავებული რეჟიმი დაადგინოს.

ამიტომ კონკრეტული პარტნიორის დივიდენდის მოთხოვნის უფლების შეფასებისას შეიძლება საჭირო გახდეს არა მხოლოდ მისი წილის პროცენტის, არამედ კომპანიის მოქმედი კორპორაციული დოკუმენტების შესწავლაც.

კონფლიქტის პრევენციისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პარტნიორთა შეთანხმების მომზადების დროს პარტნიორებმა წინასწარ გაითვალისწინონ მათი ეკონომიკური მოლოდინები, კომპანიის დაფინანსებისა და მოგების გამოყენების პრინციპები.

2. პარტნიორთა თანასწორუფლებიანობა

მოქმედი კანონი პარტნიორების მიმართ თანასწორუფლებიანობის პრინციპსაც ადგენს.

შესაბამისად, ერთი პარტნიორის სხვა პარტნიორებისგან განსხვავებულ მდგომარეობაში ჩაყენებას შეიძლება დამოუკიდებელი სამართლებრივი შეფასება დასჭირდეს.

თუმცა განსხვავებული ოდენობის გადახდა თავისთავად ჯერ კიდევ არ იძლევა ავტომატურ პასუხს მის მართლზომიერებაზე – უნდა შეფასდეს ის სამართლებრივი საფუძველი, რომლის მიხედვითაც განაწილება განხორციელდა.

VII. შეიძლება თუ არა უკვე განსაზღვრული დივიდენდის გადახდა კომპანიამ შეაჩეროს?

პრაქტიკაში შეიძლება წარმოიშვას შემთხვევა, როდესაც პარტნიორთა გადაწყვეტილებით დივიდენდი უკვე განსაზღვრულია, მაგრამ კომპანია თანხის გადახდას დამატებით პირობას უკავშირებს ან საერთოდ აჩერებს.

ასეთ დროს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია დადგინდეს, უკვე წარმოიშვა თუ არა პარტნიორის დივიდენდის მოთხოვნის უფლება და აქვს თუ არა კომპანიას გადახდის შეჩერებისთვის შესაბამისი სამართლებრივი საფუძველი.

1. უკვე წარმოშობილი მოთხოვნა

№ას-1546-2023 საქმეში კომპანიის მიერ პარტნიორისთვის განსაზღვრული დივიდენდის გაცემა გარკვეული დოკუმენტაციის წარმოდგენამდე იყო შეჩერებული.

უზენაესმა სასამართლომ დავა სწორედ უკვე განაწილებული დივიდენდის გადახდის ჭრილში შეაფასა და არა იმგვარად, თითქოს სასამართლოს თავად უნდა განესაზღვრა კომპანიის მიერ გასანაწილებელი მოგება.

ეს განსხვავება პრაქტიკაში არსებითია.

2. თითოეული მოთხოვნის ცალკე შეფასება

პარტნიორი შეიძლება ერთდროულად არ ეთანხმებოდეს დივიდენდის ოდენობას და ასევე ითხოვდეს უკვე განსაზღვრული თანხის გადახდას.

ეს ყოველთვის ერთი და იგივე მოთხოვნა არ არის.

ამიტომ დივიდენდის დავის დაწყებამდე საჭიროა ზუსტად განისაზღვროს, სადავოა გადაწყვეტილების შინაარსი თუ უკვე მიღებული გადაწყვეტილების შესრულება.

VIII. რა ხდება, თუ პარტნიორმა საკუთარი წილი გაყიდა?

დივიდენდის საკითხი განსაკუთრებით საინტერესო ხდება წილის გასხვისების შემდეგ.

შეიძლება პირი უკვე აღარ იყოს კომპანიის პარტნიორი, მაგრამ წილის გაყიდვამდე მას კომპანიის მიმართ კონკრეტული დივიდენდის მოთხოვნა ჰქონოდა წარმოშობილი.

ასეთ შემთხვევაში უნდა გაიმიჯნოს პარტნიორის ზოგადი დივიდენდური უფლება და უკვე წარმოშობილი ფულადი მოთხოვნა.

1. უკვე წარმოშობილი მოთხოვნა დამოუკიდებელი უფლებაა

საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ საქმეში №ას-1521-2022 განიხილა სწორედ შემთხვევა, როდესაც კონკრეტული დივიდენდი ჯერ კიდევ წილის ძველი მესაკუთრის პარტნიორობის პერიოდში იყო განსაზღვრული, ხოლო შემდგომ მან საკუთარი წილი გაასხვისა.

სასამართლომ განმარტა, რომ მოგების განაწილების შესახებ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ წარმოშობილი დივიდენდის მოთხოვნა დამოუკიდებელ ქონებრივ უფლებად იქცევა და წილის შემდგომი გასხვისება მას ავტომატურად არ აქრობს.

2. გადადის თუ არა დივიდენდის მოთხოვნა ახალ პარტნიორზე?

№ას-1521-2022 საქმეში უზენაესმა სასამართლომ ასევე აღნიშნა, რომ უკვე წარმოშობილი დივიდენდის მოთხოვნის უფლება წილის ახალ მესაკუთრეზე მხოლოდ წილის გადაცემის შედეგად ავტომატურად არ გადადის.

ეს გარემოება განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს წილის გასხვისების ხელშეკრულების შინაარსს.

ამიტომ წილის შეძენის ან გაყიდვისას უნდა შეფასდეს არა მხოლოდ საკუთრების გადასვლა, არამედ მანამდე წარმოშობილი ქონებრივი მოთხოვნების მდგომარეობაც.

IX. შეუძლია თუ არა ყოფილ პარტნიორს დივიდენდის მოთხოვნა?

შესაძლებელია.

პარტნიორის სტატუსის დაკარგვა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ მას კომპანიის მიმართ ადრე უკვე წარმოშობილი ყველა ქონებრივი მოთხოვნა ავტომატურად უწყდება.

მთავარია დადგინდეს, როდის წარმოიშვა დივიდენდის მოთხოვნის უფლება.

1. თუ გადაწყვეტილება წილის გაყიდვამდე იყო მიღებული

თუ პარტნიორთა უფლებამოსილმა ორგანომ დივიდენდის განაწილების შესახებ გადაწყვეტილება მიიღო მაშინ, როდესაც პირი ჯერ კიდევ პარტნიორი იყო, მას უკვე შეიძლება ჰქონდეს კომპანიის მიმართ დამოუკიდებელი ფულადი მოთხოვნა.

სწორედ ამ მიდგომით №ას-1521-2022 საქმეში უზენაესმა სასამართლომ ყოფილ პარტნიორს ადრე წარმოშობილი დივიდენდის მოთხოვნა შეუნარჩუნა, რადგან წილის გასხვისებამდე მისი კუთვნილი დივიდენდი უკვე განსაზღვრული იყო და აღნიშნული მოთხოვნის სხვაზე გადაცემაც არ იყო დადგენილი.

2. თუ გადაწყვეტილება წილის გაყიდვის შემდეგ მიიღეს

სრულიად განსხვავებული შეიძლება იყოს მდგომარეობა, როდესაც პირი ჯერ ყიდის წილს და დივიდენდის განაწილების შესახებ გადაწყვეტილება მხოლოდ ამის შემდეგ მიიღება.

მოქმედი კანონის მიხედვით, კონკრეტული დივიდენდის მოთხოვნის უფლება წარმოეშობა იმ პირს, რომელიც შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღების მომენტში შპს-ის პარტნიორია.

ამიტომ ქრონოლოგიას ასეთ საქმეებში განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს.

X. შეუძლია თუ არა კომპანიას დივიდენდის განაწილება ფინანსური მდგომარეობის მიუხედავად?

არა.

პარტნიორთა თავისუფლება დივიდენდის განაწილებისას შეზღუდულია კომპანიისა და მისი კრედიტორების ინტერესების დაცვის მიზნით.

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონი დივიდენდის გაცემას არ უშვებს, თუ შედეგად კომპანია გადახდისუუნარო გახდება.

შპს-ისთვის კანონის 145-ე მუხლი დამატებით კონკრეტულ ფინანსურ შეზღუდვებს ადგენს.

1. გადახდისუნარიანობის შეფასება

დივიდენდის განაწილება დაუშვებელია, თუ დიდია ალბათობა, რომ ამის შედეგად კომპანია მომდევნო კალენდარული წლის განმავლობაში ვეღარ შეძლებს ვადამოსული ვალდებულებების ჩვეულებრივი ან დაგეგმილი საქმიანობის ფარგლებში შესრულებას.

ასევე დაუშვებელია დივიდენდის ისეთი განაწილება, რომლის შედეგად კომპანიის აქტივები ვეღარ დაფარავს მის ვალდებულებებსა და განთავსებული კაპიტალის ოდენობას.

2. უკვე გადახდილი უკანონო დივიდენდი

კანონის მოთხოვნების დარღვევით განხორციელებულ განაწილებას შესაძლოა შემდგომი ქონებრივი შედეგიც მოჰყვეს.

შესაბამის გარემოებებში შეიძლება დადგეს მიღებული დივიდენდის დაბრუნებისა და ხელმძღვანელი პირის პასუხისმგებლობის საკითხიც.

ამიტომ დივიდენდის განაწილება მხოლოდ პარტნიორებს შორის მოგების „გაყოფის“ ტექნიკური პროცედურა არ არის.

XI. რა ხდება, თუ კომპანია საერთოდ არ ანაწილებს დივიდენდს?

კომპანიაში მოგების არსებობა თავისთავად არ ავალდებულებს პარტნიორებს ყოველწლიურად მიიღონ დივიდენდის განაწილების გადაწყვეტილება.

შეიძლება არსებობდეს ბიზნესისთვის სრულიად ლეგიტიმური მიზეზი, რატომაც მოგება კომპანიაში უნდა დარჩეს.

თუმცა მრავალწლიანი დივიდენდის არგანაწილება გარკვეულ გარემოებებში პარტნიორთა უფრო ღრმა კონფლიქტზე შეიძლება მიუთითებდეს.

1. დივიდენდის არგანაწილება და პარტნიორის ინტერესები

განსაკუთრებით საყურადღებოა შემთხვევა, როდესაც კომპანია ფინანსურად წარმატებულია, მაგრამ ერთ პარტნიორს ეკონომიკური სარგებელი არ მიეწოდება, მაშინ როდესაც სხვა პარტნიორები ან მათთან დაკავშირებული პირები კომპანიისგან სარგებელს სხვა ფორმებით იღებენ.

ეს თავისთავად ჯერ კიდევ არ ნიშნავს უკანონობას.

მაგრამ შეიძლება საჭირო გახდეს კომპანიის ხარჯების, პარტნიორებთან დაკავშირებული გარიგებების, ხელმძღვანელი პირების ანაზღაურებისა და სხვა კორპორაციული ურთიერთობების უფრო ფართო შეფასება.

2. სამი წლის განმავლობაში დივიდენდის არგანაწილება

მოქმედი „მეწარმეთა შესახებ“ კანონი გარკვეულ პირობებში ბოლო სამი წლის განმავლობაში დივიდენდის არგანაწილებას პარტნიორის შპს-დან გასვლის მნიშვნელოვან საფუძველთანაც აკავშირებს, თუ კომპანიის ფინანსური მდგომარეობა დივიდენდის განაწილების შესაძლებლობას იძლეოდა.

ეს უკვე უფრო ფართო კორპორაციული საკითხია და კონკრეტულ შემთხვევაში ცალკე სამართლებრივ შეფასებას საჭიროებს.

XII. დივიდენდის დავა და ინფორმაციის მიღების უფლება

ზოგჯერ პარტნიორმა საერთოდ არ იცის, რა ფინანსური შედეგი აქვს კომპანიას.

დირექტორი შეიძლება არ აწვდიდეს ფინანსურ ინფორმაციას, პარტნიორს არ ჰქონდეს წვდომა დოკუმენტაციაზე ან არსებობდეს ეჭვი, რომ რეალური მოგება ოფიციალურად ნაჩვენები შედეგისგან განსხვავდება.

ასეთ შემთხვევაში დივიდენდის საკითხი მჭიდროდ უკავშირდება მინორიტარი პარტნიორის ინფორმაციის მიღებისა და სხვა კორპორაციულ უფლებებს.

1. პარტნიორის უფლება გაეცნოს კომპანიის საქმიანობას

„მეწარმეთა შესახებ“ კანონის 146-ე მუხლის მიხედვით, შპს-ის ხელმძღვანელი ორგანო ვალდებულია პარტნიორს მოთხოვნისთანავე, გონივრულ ვადაში მიაწოდოს ინფორმაცია კომპანიის საქმიანობის შესახებ და მისცეს საქმიანი დოკუმენტაციის გაცნობის შესაძლებლობა.

კანონი ინფორმაციის მიწოდებაზე უარის გარკვეულ შემთხვევებსაც ითვალისწინებს.

2. რატომ შეიძლება ინფორმაცია დივიდენდის დავისთვის გადამწყვეტი იყოს?

თუ პარტნიორი ვერ ხედავს კომპანიის ფინანსურ მდგომარეობას, შეიძლება ვერ დაადგინოს:

აქვს თუ არა კომპანიას მოგება;
იყო თუ არა რეალური შესაძლებლობა დივიდენდის განაწილებისთვის;
რა გადაწყვეტილებები მიიღეს პარტნიორებმა;
და ხომ არ იღებენ სხვა პარტნიორები კომპანიისგან ეკონომიკურ სარგებელს განსხვავებული სამართლებრივი ფორმით.

ამიტომ დივიდენდის დავა ზოგჯერ ინფორმაციის მიღებასთან დაკავშირებული უფრო ფართო პარტნიორული კონფლიქტის ნაწილია.

XIII. დივიდენდის დავა და პარტნიორთა შორის კონფლიქტი

დივიდენდის საკითხი ხშირად პარტნიორთა კონფლიქტის მხოლოდ ერთი გამოვლინებაა.

ერთ პარტნიორს შეიძლება ერთდროულად ჰქონდეს პრეტენზია დივიდენდზე, კომპანიის დოკუმენტებზე წვდომაზე, დირექტორის მოქმედებაზე და პარტნიორთა კრების მიერ მიღებულ სხვა გადაწყვეტილებებზე.

ასეთ ვითარებაში თითოეული საკითხის იზოლირებულად შეფასებამ შეიძლება პრობლემის სრული სურათი ვერ აჩვენოს.

1. უკვე განსაზღვრული დივიდენდის მოთხოვნა

თუ დივიდენდი უკვე განაწილებულია და კომპანია მას არ იხდის, ძირითადი პრობლემა შეიძლება კონკრეტული ფულადი ვალდებულების შესრულება იყოს.

2. დივიდენდის განაწილების გადაწყვეტილებასთან უთანხმოება

თუ პარტნიორი თავად დივიდენდის განაწილების შესახებ მიღებულ გადაწყვეტილებას ედავება, საკითხი შეიძლება უკვე პარტნიორთა კრების გადაწყვეტილების კანონიერებას შეეხებოდეს.

3. უფრო ფართო პარტნიორული დავა

თუ დივიდენდის პრობლემა მხოლოდ ერთი ნაწილია ხანგრძლივი კორპორაციული კონფლიქტისა, საკითხი შეიძლება საჭიროებდეს პარტნიორთა დავაში წარმომადგენლობის ფარგლებში კომპანიის მთლიან კორპორაციულ მდგომარეობაზე მუშაობას.

სწორედ ამიტომ პირველ ეტაპზე მნიშვნელოვანია განისაზღვროს არა მხოლოდ რა თანხას ითხოვს პარტნიორი, არამედ რა არის რეალური სამართლებრივი პრობლემა.

XIV. პარტნიორთა შეთანხმება და დივიდენდის პოლიტიკა

პარტნიორებს შორის დივიდენდის საკითხზე განსხვავებული მოლოდინები ხშირად ჯერ კიდევ ბიზნესის შექმნის ეტაპზე არსებობს, მაგრამ კონფლიქტი მხოლოდ რამდენიმე წლის შემდეგ იჩენს თავს.

ერთ პარტნიორს შეიძლება სურდეს მოგების მაქსიმალური რეინვესტირება, მეორეს კი ბიზნესში მონაწილეობა რეგულარული დივიდენდის მიღების მოლოდინით ჰქონდეს დაწყებული.

თუ ეს საკითხი წინასწარ საერთოდ არ განიხილება, კომპანიის ზრდასთან ერთად უთანხმოების ალბათობაც იზრდება.

1. პარტნიორთა შეთანხმების როლი

პარტნიორთა შეთანხმების მომზადების დროს შეიძლება წინასწარ მოწესრიგდეს პარტნიორებს შორის ფინანსურ პოლიტიკასთან დაკავშირებული მოლოდინები და გადაწყვეტილების მიღების მექანიზმები.

თუმცა პარტნიორთა შეთანხმება ვერ გამორიცხავს კანონის იმპერატიულ მოთხოვნებს, მათ შორის კომპანიის გადახდისუნარიანობის დაცვის აუცილებლობას.

2. უკვე წარმოშობილი კონფლიქტი

თუ დივიდენდის საკითხზე დავა უკვე არსებობს, პრევენციული დოკუმენტის შექმნა შესაძლოა საკმარისი აღარ იყოს.

ასეთ შემთხვევაში საჭიროა მოქმედი წესდების, არსებული პარტნიორთა შეთანხმების, ფინანსური მდგომარეობისა და უკვე მიღებული კორპორაციული გადაწყვეტილებების შეფასება.

XV. რა მნიშვნელობა აქვს კომპანიის წესდებას?

დივიდენდის საკითხის შეფასებისას ყურადღება მხოლოდ კანონზე არ უნდა გამახვილდეს.

კომპანიის წესდებაში შეიძლება არსებობდეს მნიშვნელოვანი ინდივიდუალური პირობები მოგების განაწილებასთან, პარტნიორთა უფლებებთან ან გადაწყვეტილებების მიღების წესთან დაკავშირებით.

ამიტომ ერთი კომპანიისთვის სწორი სამართლებრივი პასუხი სხვა კომპანიისთვის ავტომატურად სწორი ვერ იქნება.

1. ინდივიდუალური კორპორაციული წესები

კომპანიის სამართლებრივი და კორპორაციული სტრუქტურის გამართვის დროს სწორედ ასეთი საკითხების წინასწარ გააზრება ამცირებს მომავალში პარტნიორთა ეკონომიკური ინტერესების შეჯახების რისკს.

2. სტანდარტული წესდება ყოველთვის არ პასუხობს პარტნიორთა რეალურ საჭიროებებს

მრავალპარტნიორიან ბიზნესში პარტნიორებს შეიძლება სრულიად განსხვავებული მოლოდინები ჰქონდეთ მოგების გამოყენებასთან დაკავშირებით.

თუ ეს საკითხები კომპანიის შექმნისას არ არის გააზრებული, დივიდენდის პრობლემა მომავალში პარტნიორთა უფრო ფართო დავის მიზეზად შეიძლება იქცეს.

XVI. რა უნდა შეფასდეს დივიდენდის მოთხოვნის დაწყებამდე?

დივიდენდის მოთხოვნის უფლების არსებობა მხოლოდ ერთი დოკუმენტით ყოველთვის ვერ დგინდება.

საჭიროა მთლიანად კორპორაციული ურთიერთობის შეფასება.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გაირკვეს:

არსებობს თუ არა პარტნიორთა მიერ მიღებული დივიდენდის განაწილების გადაწყვეტილება;
როდის იქნა გადაწყვეტილება მიღებული;
იყო თუ არა შესაბამის დროს პირი კომპანიის პარტნიორი;
რა თანხა განისაზღვრა;
რა ვადა იყო გათვალისწინებული გადახდისთვის;
ხომ არ არის თავად განაწილების გადაწყვეტილება სადავო;
და ხომ არ არსებობს სხვა კორპორაციული ურთიერთობა, რომელიც მოთხოვნაზე გავლენას ახდენს.

ეს არ წარმოადგენს ყველა შესაძლო შემთხვევისთვის უნივერსალურ ჩამონათვალს.

კონკრეტულ პარტნიორულ დავაში შესაძლოა სრულიად სხვა ფაქტი იყოს გადამწყვეტი.

XVII. დივიდენდის მოთხოვნის უფლება სასამართლო პრაქტიკაში

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს პრაქტიკა განსაკუთრებით მკაფიოდ აჩვენებს დივიდენდთან დაკავშირებული უფლებების ერთმანეთისგან გამიჯვნის აუცილებლობას.

№ას-1546-2023 საქმეში სასამართლომ ხაზი გაუსვა განსხვავებას პარტნიორის ზოგად უფლებას, მონაწილეობდეს მოგების განაწილებაში, და უკვე კონკრეტული დივიდენდის მოთხოვნის უფლებას შორის. სასამართლომ ასევე განმარტა კომპანიის დისკრეციის ფარგლები მოგების განაწილების გადაწყვეტილების მიღებისას.

სხვა მხრივ, №ას-1521-2022 საქმეში უზენაესმა სასამართლომ უკვე წარმოშობილი დივიდენდის მოთხოვნის დამოუკიდებელი ხასიათი წილის გასხვისების კონტექსტში შეაფასა და დაადგინა, რომ ასეთი მოთხოვნა მხოლოდ წილის შემდგომი გასხვისებით ავტომატურად არ გადადის ახალ პარტნიორზე.

ამ ორი გადაწყვეტილების შედარება კარგად აჩვენებს, რატომ არის მნიშვნელოვანი ჯერ დადგინდეს, საუბარია მხოლოდ პარტნიორის ზოგად ეკონომიკურ უფლებაზე თუ უკვე არსებობს კომპანიის მიმართ კონკრეტული დივიდენდის მოთხოვნის უფლება.

XVIII. როდის შეიძლება დაგჭირდეთ იურიდიული დახმარება?

დივიდენდის საკითხზე სამართლებრივი დახმარება განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როდესაც:

პარტნიორთა გადაწყვეტილებით დივიდენდი უკვე განსაზღვრულია, მაგრამ კომპანია თანხას არ იხდის;
სადავოა პარტნიორისთვის განსაზღვრული დივიდენდის ოდენობა;
პარტნიორი მიიჩნევს, რომ სხვა პარტნიორებთან შედარებით არათანაბარ მდგომარეობაშია;
კომპანიას აქვს მოგება, მაგრამ დივიდენდი ხანგრძლივად არ ნაწილდება;
პარტნიორს არ აქვს საკმარისი ინფორმაცია კომპანიის ფინანსური მდგომარეობის შესახებ;
პარტნიორმა წილი გაასხვისა და სადავოა ადრე წარმოშობილი დივიდენდის მოთხოვნის კუთვნილება;
დივიდენდის საკითხი პარტნიორებს შორის უფრო ფართო კორპორაციული კონფლიქტის ნაწილია.

თითოეული ამ შემთხვევის სამართლებრივი საფუძველი და შესაძლო მოთხოვნა ერთმანეთისგან განსხვავდება.

ამიტომ მხოლოდ იმ ფაქტის დადგენა, რომ კომპანიას მოგება ჰქონდა ან პარტნიორს თანხა არ მიუღია, ყოველთვის საკმარისი არ არის.

XIX. დასკვნა

დივიდენდის მოთხოვნის უფლება უნდა გაიმიჯნოს როგორც კომპანიის მოგების არსებობისგან, ისე პარტნიორის მოგებაში მონაწილეობის ზოგადი უფლებისგან.

კომპანიის მოგება თავისთავად არ ნიშნავს, რომ პარტნიორს უკვე აქვს კონკრეტული თანხის გადახდის მოთხოვნა.

შპს-ის შემთხვევაში დივიდენდის მოთხოვნის უფლების წარმოშობისთვის გადამწყვეტი მნიშვნელობა აქვს პარტნიორთა მიერ მოგების განაწილების შესახებ შესაბამისი გადაწყვეტილების მიღებას.

ამის შემდეგ სამართლებრივი მდგომარეობა იცვლება – უკვე განსაზღვრული დივიდენდი შეიძლება კომპანიის მიმართ დამოუკიდებელ ფულად მოთხოვნად იქცეს.

საქართველოს უზენაესი სასამართლოს №ას-1546-2023 საქმეში განვითარებული მიდგომა დივიდენდის მოთხოვნის წარმოშობასთან დაკავშირებით და №ას-1521-2022 საქმეში დივიდენდის მოთხოვნისა და წილის გასხვისების ურთიერთმიმართების შეფასება აჩვენებს, რომ ერთი შეხედვით მარტივი კითხვა — „მეკუთვნის თუ არა დივიდენდი?“ – ხშირად რამდენიმე დამოუკიდებელი კორპორაციული საკითხის გადაწყვეტას მოითხოვს.

TB Legal-ის საკორპორაციო სამართლის პრაქტიკა მოიცავს დივიდენდთან, პარტნიორთა უფლებებთან და სხვა კორპორაციულ ურთიერთობებთან დაკავშირებული საკითხების სამართლებრივ შეფასებას.

კონფლიქტის პრევენციისთვის ასევე მნიშვნელოვანია პარტნიორთა შეთანხმების მომზადება და კომპანიის სამართლებრივი და კორპორაციული სტრუქტურის გამართვა.

თუ დივიდენდი უკვე განაწილებულია და კომპანია თანხას არ იხდის, სადავოა მისი ოდენობა ან დივიდენდის საკითხი პარტნიორებს შორის უფრო ფართო კონფლიქტის ნაწილია, შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ TB Legal-ს კონკრეტული სამართლებრივი მდგომარეობის შესაფასებლად.

TB Legal პარტნიორებსა და კომპანიებს უწევს სამართლებრივ მხარდაჭერას როგორც კორპორაციული ურთიერთობების წინასწარი მოწესრიგების, ისე უკვე წარმოშობილი პარტნიორული დავების მიმართულებით.

ავტორი

გიგა ადამია – მმართველი პარტნიორი

წინამდებარე სტატია მომზადებულია ზოგადი საინფორმაციო მიზნებისთვის და არ წარმოადგენს ინდივიდუალურ სამართლებრივ კონსულტაციას ან იურიდიულ დასკვნას. კონკრეტულ საქმეზე გადაწყვეტილების მიღებამდე რეკომენდებულია კვალიფიციური იურისტისგან ინდივიდუალური სამართლებრივი კონსულტაციის მიღება.

ბლოგის გაზიარება: