სააპელაციო საჩივარი არის პირველი ინსტანციის სასამართლოს გადაწყვეტილების ზემდგომ სასამართლოში გასაჩივრების ძირითადი საპროცესო საშუალება. მისი მიზანია პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლიანობის შემოწმება და, შესაბამისი საფუძვლების არსებობისას, გადაწყვეტილების შეცვლა ან გაუქმება.
სააპელაციო ეტაპზე წარმატებისთვის მხოლოდ ის არ არის საკმარისი, რომ მხარე სასამართლოს გადაწყვეტილებას არ ეთანხმებოდეს. სააპელაციო საჩივარი უნდა აკმაყოფილებდეს კანონით დადგენილ ფორმალურ და შინაარსობრივ მოთხოვნებს, მკაფიოდ განსაზღვრავდეს გადაწყვეტილების გასაჩივრებულ ნაწილს, ასაბუთებდეს კონკრეტულ შეცდომებს და შეიცავდეს ზუსტად ჩამოყალიბებულ მოთხოვნას.
განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ვადას. სამოქალაქო საქმეზე სააპელაციო საჩივრის წარდგენის საერთო ვადა 14 დღეა და მისი გაგრძელება ან აღდგენა კანონით დაუშვებელია. შესაბამისად, გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ საჭიროა სწრაფად შეფასდეს როგორც გასაჩივრების პერსპექტივა, ისე საჩივრის ფორმა, სახელმწიფო ბაჟი და მტკიცებულებებთან დაკავშირებული საკითხები.
სასამართლო გადაწყვეტილების სააპელაციო და საკასაციო გასაჩივრების საერთო სისტემის შესახებ დეტალურად შეგიძლიათ იხილოთ ჩვენი სტატია – სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება – წესი და ვადები. წინამდებარე სტატია კი უშუალოდ განმარტავს, როგორ უნდა მომზადდეს და იქნეს წარდგენილი სააპელაციო საჩივარი.
I. რა არის სააპელაციო საჩივარი?
სააპელაციო საჩივრით მხარე პირველი ინსტანციის სასამართლოს მიერ გამოტანილი გადაწყვეტილების შემოწმებას ითხოვს სააპელაციო სასამართლოში.
საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის მიხედვით, პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების სააპელაციო წესით გასაჩივრება შეუძლიათ მხარეებს და დამოუკიდებელი სასარჩელო მოთხოვნის მქონე მესამე პირებს. ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში დამატებით მოქმედებს ღირებულებითი ზღვარი: სააპელაციო საჩივარი დასაშვებია, თუ გასაჩივრებული დავის საგნის ღირებულება 2 000 ლარს აღემატება. გასაჩივრების ღირებულება განისაზღვრება იმის მიხედვით, თუ გადაწყვეტილების რა ნაწილის შეცვლას ითხოვს აპელანტი.
სააპელაციო წარმოების არსებითი თავისებურება ის არის, რომ გადაწყვეტილება შეიძლება შემოწმდეს როგორც სამართლებრივი, ისე ფაქტობრივი თვალსაზრისით. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ სააპელაციო ეტაპი პირველი ინსტანციის პროცესის თავიდან გამეორებაა.
თუ დავა ადმინისტრაციულ-სამართლებრივ ურთიერთობას ეხება, პირველი ინსტანციის ეტაპზე გასათვალისწინებელია ადმინისტრაციული სამართალწარმოების სპეციალური წესებიც. ამ საკითხებზე იხილეთ – ადმინისტრაციული სარჩელი – ფორმა, სახეები, ბაჟი და დასაშვებობა.
სააპელაციო საჩივარი უნდა იყოს მიმართული სწორედ გასაჩივრებული გადაწყვეტილების წინააღმდეგ: სად დაუშვა სასამართლომ შეცდომა, რომელი ფაქტობრივი დასკვნა არ გამომდინარეობს საქმეში არსებული მტკიცებულებებიდან, რომელ ნორმას მიეცა არასწორი განმარტება ან რა საპროცესო დარღვევამ იმოქმედა საქმის შედეგზე.
II. სად უნდა შევიტანოთ სააპელაციო საჩივარი?
პრაქტიკაში ხშირად გვხვდება შეცდომა, როდესაც მხარე ფიქრობს, რომ საჩივარი პირდაპირ შესაბამის სააპელაციო სასამართლოში უნდა შეიტანოს.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 367-ე მუხლი განსხვავებულ წესს ადგენს: საჩივარი უნდა წარედგინოს იმ სასამართლოს, რომელმაც გასაჩივრებული გადაწყვეტილება გამოიტანა.
მაგალითად, თუ გადაწყვეტილება თბილისის საქალაქო სასამართლომ მიიღო, თბილისის სააპელაციო სასამართლოსადმი შედგენილი საჩივარი პირველად თბილისის საქალაქო სასამართლოში წარედგინება.
პირველი ინსტანციის სასამართლო სააპელაციო საჩივრის მიღების შემდეგ მთლიან საქმესა და დამატებით შემოსულ მასალებს სააპელაციო სასამართლოს დაუყოვნებლივ, მაგრამ არაუგვიანეს 5 დღისა უგზავნის.
ამგვარად, ერთმანეთისგან უნდა გაიმიჯნოს ორი საკითხი: საჩივარი მიმართულია სააპელაციო სასამართლოსადმი, მაგრამ შეიტანება პირველი ინსტანციის სასამართლოში.
III. რა ფორმით უნდა მომზადდეს სააპელაციო საჩივარი?
სააპელაციო საჩივარი წერილობით უნდა მომზადდეს.
კოდექსის 367-ე მუხლი პირდაპირ მიუთითებს, რომ სააპელაციო საჩივარი უნდა აკმაყოფილებდეს 177-ე მუხლის მე-2 და მე-3 ნაწილებით გათვალისწინებულ მოთხოვნებს. 177-ე მუხლის მიხედვით კი დოკუმენტი უნდა იყოს წერილობითი, როგორც წესი ნაბეჭდი სახით და შესაბამისობაში უნდა მოდიოდეს საქართველოს იუსტიციის უმაღლესი საბჭოს მიერ დამტკიცებულ ფორმასთან და ამ ფორმის შევსების წესთან.
შესაბამისად, სააპელაციო საჩივრის ფორმა მხოლოდ გარეგნული ტექნიკური საკითხი არ არის. ფორმამ უნდა უზრუნველყოს, რომ აპელანტის პოზიცია მკაფიოდ, თანმიმდევრულად და სასამართლოსთვის გასაგებად იყოს ჩამოყალიბებული.
ამ თვალსაზრისით, სააპელაციო საჩივრის მომზადების ლოგიკა გარკვეულწილად ემსგავსება სარჩელის სტრუქტურირებას: საჭიროა ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს ფაქტობრივი პოზიცია, მტკიცებულებები, სამართლებრივი არგუმენტები და კონკრეტული მოთხოვნა. სარჩელის ფორმის მოთხოვნების შესახებ დამატებით იხილეთ – სარჩელის ფორმა – შინაარსი, მოთხოვნები და შევსების წესი.
პირველი ინსტანციის საქმის დაწყების, განსჯადობის, ვადებისა და სახელმწიფო ბაჟის ზოგადი წესები განხილულია სტატიაში – სარჩელის შეტანა სასამართლოში – წესი, ვადები, სახელმწიფო ბაჟი და პროცედურა.
თუმცა განსხვავებაც არსებითია: სარჩელი პირველად აყალიბებს დავას, ხოლო სააპელაციო საჩივარი უკვე მიღებული სასამართლო გადაწყვეტილების კრიტიკულ ანალიზს უნდა შეიცავდეს.
IV. რას უნდა შეიცავდეს სააპელაციო საჩივარი?
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 368-ე მუხლი დეტალურად ადგენს სააპელაციო საჩივრის შინაარსს.
საჩივარში, პირველ რიგში, უნდა მიეთითოს სააპელაციო სასამართლო, რომლის სახელზეც დოკუმენტია შედგენილი, აპელანტის მონაცემები, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ზუსტი დასახელება და გადაწყვეტილების გამომტანი სასამართლო.
ამ ინფორმაციის შემდეგ იწყება სააპელაციო საჩივრის ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი: უნდა განისაზღვროს, გადაწყვეტილების კონკრეტულად რომელი ნაწილი საჩივრდება, რაში მდგომარეობს მისი უსწორობა და რა შედეგს ითხოვს აპელანტი.
ასევე უნდა იქნეს მითითებული გარემოებები, რომლებიც საჩივარს ასაბუთებს, შესაბამისი მტკიცებულებები და თანდართული წერილობითი მასალების ნუსხა. აპელანტმა უნდა მიუთითოს ისიც, სურს თუ არა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა და სურს თუ არა დავის სასამართლო მედიაციის გზით განხილვა.
კოდექსი შესაძლებელს ხდის, საჩივარში მითითებული იყოს ასევე გასაჩივრებული გადაწყვეტილების ადამიანის უფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს შესაბამის პრაქტიკასთან შეუსაბამობა.
სწორედ ამიტომ ხარისხიანი სააპელაციო საჩივარი არ უნდა შედგებოდეს მხოლოდ პირველი ინსტანციის სასამართლოში უკვე ნათქვამი არგუმენტების გამეორებისგან.
V. როგორ უნდა განისაზღვროს, გადაწყვეტილების რომელი ნაწილი საჩივრდება?
აპელანტს ყოველთვის არ სჭირდება პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების მთლიანად გასაჩივრება.
მაგალითად, შესაძლებელია მხარე ეთანხმებოდეს სასამართლოს დასკვნას ძირითადი დავალიანების არსებობის შესახებ, მაგრამ არ ეთანხმებოდეს პირგასამტეხლოს ოდენობას, ზიანის კონკრეტულ ნაწილს ან სასამართლო ხარჯების განაწილებას.
ასეთ შემთხვევაში სააპელაციო საჩივარი შეიძლება მიმართული იყოს მხოლოდ გადაწყვეტილების კონკრეტული ნაწილის წინააღმდეგ.
ეს არჩევანი მნიშვნელოვანია ორი მიზეზით. პირველ რიგში, სააპელაციო სასამართლოს მიერ გადაწყვეტილების შემოწმების ფარგლებს ძირითადად სწორედ სააპელაციო მოთხოვნა განსაზღვრავს. კოდექსის 377-ე მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას ფაქტობრივი და სამართლებრივი თვალსაზრისით ამოწმებს სააპელაციო საჩივრის ფარგლებში.
მეორე მხრივ, ქონებრივ დავაში გასაჩივრებული ნაწილის ღირებულებას მნიშვნელობა აქვს როგორც საჩივრის დასაშვებობის, ისე სახელმწიფო ბაჟის განსაზღვრისთვის.
ამიტომ გადაწყვეტილების მიღების შემდეგ ერთ-ერთი პირველი საკითხია არა უბრალოდ კითხვა — „გავასაჩივროთ თუ არა?“, არამედ უფრო კონკრეტული შეფასება – რა ნაწილი უნდა გასაჩივრდეს და რა შედეგს ვითხოვთ?
VI. როგორ უნდა დასაბუთდეს გადაწყვეტილების უსწორობა?
სააპელაციო საჩივარი უნდა განმარტავდეს, კონკრეტულად რატომ არის პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება აპელანტის შეფასებით არასწორი.
შეცდომა შეიძლება ეხებოდეს ფაქტებს. მაგალითად, სასამართლომ შესაძლოა კონკრეტული გარემოება დადგენილად მიიჩნია მაშინ, როდესაც საქმის მასალები ასეთ დასკვნას სათანადოდ არ ადასტურებს; არ შეაფასა მნიშვნელოვანი წერილობითი მტკიცებულება; მტკიცებულებებს შორის წინააღმდეგობა სათანადოდ არ გამოიკვლია; ან ერთ მტკიცებულებას გაუმართლებლად მიანიჭა გადამწყვეტი მნიშვნელობა.
შეცდომა შეიძლება იყოს სამართლებრივიც. მაგალითად, სასამართლომ შესაძლოა არ გამოიყენა ნორმა, რომელიც კონკრეტულ ურთიერთობას არეგულირებდა, გამოიყენა შეუსაბამო ნორმა ან კანონი არასწორად განმარტა.
ასევე შესაძლებელია მნიშვნელოვანი საპროცესო დარღვევის მითითება, თუ ამ დარღვევამ გავლენა მოახდინა საქმის განხილვაზე ან საბოლოო შედეგზე.
ძლიერი სააპელაციო საჩივარი თითოეულ ასეთ პრეტენზიას უკავშირებს გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კონკრეტულ მსჯელობას. მხოლოდ ფრაზები – „გადაწყვეტილება უკანონოა“, „სასამართლომ არასწორად შეაფასა მტკიცებულებები“ ან „არ ვეთანხმებით გადაწყვეტილებას“ – სრულფასოვან სააპელაციო არგუმენტაციას ვერ ქმნის.
თუ გასაჩივრების საფუძველი მტკიცებულებების შეფასებას უკავშირდება, მნიშვნელოვანია გაიმიჯნოს მტკიცების ტვირთი, მტკიცებულების დასაშვებობა და სასამართლოს მიერ მისი შეფასება. დეტალურად იხილეთ – მტკიცებულებები სამოქალაქო პროცესში – სახეები, დასაშვებობა, წარდგენა და გამოთხოვა.
VII. რა ვადაში უნდა შევიტანოთ სააპელაციო საჩივარი?
სააპელაციო საჩივრის შეტანის ვადაა 14 დღე.
ეს ერთ-ერთი ყველაზე მკაცრი საპროცესო ვადაა, რადგან სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 369-ე მუხლი პირდაპირ ადგენს, რომ მისი გაგრძელება და აღდგენა დაუშვებელია.
ზოგადი წესით, ვადა იწყება მხარისათვის დასაბუთებული გადაწყვეტილების გადაცემის მომენტიდან. გადაცემად ითვლება გადაწყვეტილების ჩაბარება კანონით განსაზღვრული წესით.
თუ დასაბუთებული გადაწყვეტილების გამოცხადებას ესწრება სააპელაციო საჩივრის შეტანის უფლების მქონე პირი, 14-დღიანი ვადა უკვე გადაწყვეტილების გამოცხადების მომენტიდან იწყება.
შესაბამისად, სააპელაციო საჩივარი უმჯობესია მზადდებოდეს გადაწყვეტილების სრული ტექსტის მიღებისთანავე. ვადის ბოლო დღეებისთვის დოკუმენტის მომზადების გადადება ზრდის როგორც ტექნიკური, ისე სამართლებრივი შეცდომის რისკს.
VIII. როგორ ითვლება გასაჩივრების ვადა, თუ გადაწყვეტილება სასამართლოში უნდა ჩავიბაროთ?
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 259¹ მუხლი გადაწყვეტილების ასლის ჩაბარების სპეციალურ წესს ადგენს.
თუ გადაწყვეტილების გამოცხადებას ესწრებოდა გადაწყვეტილების გასაჩივრების უფლების მქონე პირი, ან მას კანონით დადგენილი წესით ცნობილი ჰქონდა გადაწყვეტილების გამოცხადების თარიღი, გასაჩივრების მსურველი მხარე ან მისი წარმომადგენელი ვალდებულია სარეზოლუციო ნაწილის გამოცხადებიდან არა უადრეს 20 და არა უგვიანეს 30 დღისა მივიდეს სასამართლოში და ჩაიბაროს გადაწყვეტილების ასლი.
თუ მხარე ამ ვალდებულებას არ შეასრულებს, გასაჩივრების ვადის ათვლა გადაწყვეტილების გამოცხადებიდან 30-ე დღეს დაიწყება. ამ წესით განსაზღვრული ვადის გაგრძელება ან აღდგენა ასევე დაუშვებელია.
ამიტომ გადაწყვეტილების არჩაბარება სააპელაციო საჩივრის წარდგენის ვადის გადავადების საშუალება არ არის.
პრაქტიკულად მიზანშეწონილია გადაწყვეტილების გამოცხადების თარიღი, მისი ჩაბარების თარიღი და 14-დღიანი გასაჩივრების საბოლოო დღე თავიდანვე ზუსტად დაფიქსირდეს.
IX. რა დოკუმენტები უნდა დაერთოს სააპელაციო საჩივარს?
სააპელაციო საჩივარს უნდა დაერთოს ყველა ის მასალა, რომლის დართვასაც კანონი კონკრეტულ შემთხვევაში მოითხოვს.
საჩივარი და დამატებით წარდგენილი მასალები სასამართლოს უნდა მიეწოდოს იმდენი ასლით, რამდენი მონაწილეც არის საქმეში. საჩივარს ხელს აწერს თავად აპელანტი ან მისი წარმომადგენელი.
თუ სააპელაციო საჩივარი წარმომადგენელს შეაქვს და საქმეში შესაბამისი უფლებამოსილების დამადასტურებელი დოკუმენტი უკვე არ არის, საჩივარს უნდა დაერთოს სააპელაციო გასაჩივრების უფლებამოსილების დამადასტურებელი მინდობილობა.
ასევე, როგორც წესი, აუცილებელია სახელმწიფო ბაჟის გადახდის დამადასტურებელი დოკუმენტი, თუ აპელანტი კანონით არ არის გათავისუფლებული ბაჟის გადახდისგან ან არ არსებობს სხვა შესაბამისი საპროცესო საფუძველი.
X. რამდენია სააპელაციო საჩივრის სახელმწიფო ბაჟი?
ქონებრივ-სამართლებრივ დავაში სააპელაციო საჩივრის სახელმწიფო ბაჟი შეადგენს გასაჩივრებული დავის საგნის ღირებულების 4%-ს, მაგრამ არანაკლებ 150 ლარისა.
მაგალითად, თუ გასაჩივრებული ნაწილის ღირებულებაა 10 000 ლარი, ჩვეულებრივი წესით ბაჟი 400 ლარი იქნება.
კანონი ადგენს ზედა ზღვარსაც. სააპელაციო ინსტანციაში სახელმწიფო ბაჟი ფიზიკური პირისთვის არ უნდა აღემატებოდეს 5 000 ლარს, ხოლო იურიდიული პირისთვის – 7 000 ლარს. მაგისტრატი მოსამართლის განსჯად საქმეზე ყველა ინსტანციაში შესაბამისი ბაჟი სტანდარტული ოდენობის ნახევარია.
არაქონებრივ დავაზე სააპელაციო საჩივრის სახელმწიფო ბაჟი 150 ლარია.
სახელმწიფო ბაჟის ოდენობის განსაზღვრისას მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს სწორედ გადაწყვეტილების რა ნაწილის გასაჩივრება ხდება. ამიტომ სააპელაციო საჩივრის მოთხოვნის ჩამოყალიბება უშუალოდ ფინანსურ შედეგსაც უკავშირდება.
XI. რა ხდება, თუ სააპელაციო საჩივარს ხარვეზი აქვს?
ფორმალური ხარვეზი ყოველთვის არ ნიშნავს, რომ საჩივარი დაუყოვნებლივ უარყოფილი იქნება.
თუ საჩივარი არ აკმაყოფილებს 368-ე მუხლით დადგენილ მოთხოვნებს ან სახელმწიფო ბაჟი გადახდილი არ არის, სასამართლო აპელანტს ხარვეზის შევსებას ავალებს და შესაბამის ვადას უნიშნავს. თუ ხარვეზი დადგენილ ვადაში არ გამოსწორდა, საჩივარი აღარ მიიღება.
კანონი გარკვეული ფორმალური ხარვეზების შემთხვევაში სასამართლოს აძლევს შესაძლებლობას მხარეს ან მის წარმომადგენელს ტელეფონითაც შეატყობინოს ხარვეზის შესახებ. ასეთ შემთხვევაში სატელეფონო შეტყობინების განხორციელების დღე განჩინების ჩაბარების დღედ ითვლება.
მნიშვნელოვანი განსხვავებაა: ხარვეზის შესავსებად სასამართლოს მიერ განსაზღვრული ვადა შეიძლება მხარის თხოვნით გაგრძელდეს, მაშინ როდესაც თავად სააპელაციო საჩივრის შეტანის ძირითადი 14-დღიანი ვადა ვერ გაგრძელდება და ვერ აღდგება.
XII. შეიძლება თუ არა სააპელაციო საჩივარში ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების მითითება?
სააპელაციო სასამართლოში შესაძლებელია ახალი ფაქტებისა და მტკიცებულებების წარმოდგენა, თუმცა ეს შესაძლებლობა შეუზღუდავი არ არის.
სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 380-ე მუხლის მიხედვით, სააპელაციო სასამართლო არ მიიღებს იმ ახალ ფაქტებსა და მტკიცებულებებს, რომელთა წარმოდგენაც მხარეს პირველი ინსტანციის სასამართლოში შეეძლო, მაგრამ არასაპატიო მიზეზით არ წარადგინა.
მაგალითად, თუ დოკუმენტი პირველი ინსტანციის განხილვის დროს უკვე არსებობდა, აპელანტმა იცოდა მის შესახებ და თავისუფლად შეეძლო სასამართლოში მისი წარდგენა, მისი პირველად სააპელაციო ეტაპზე წარმოდგენას სჭირდება იმის ახსნა, რატომ ვერ მოხდა ეს დროულად.
ახალი მტკიცებულების მიღების ან გამოთხოვის მოთხოვნა, როგორც წესი, სათანადოდ დასაბუთებულ საპროცესო მოთხოვნას საჭიროებს. სასამართლოსთვის ასეთი მოთხოვნების მომზადების ზოგადი წესები განხილულია სტატიაში – შუამდგომლობა სასამართლოში – ფორმა, სახეები და წარდგენის წესი.
ამიტომ სააპელაციო საჩივარი არ უნდა განიხილებოდეს პირველი ინსტანციის პროცესში დაშვებული ყველა ხარვეზის გამოსწორების საშუალებად.
ამასთან, სააპელაციო ინსტანციაში დაუშვებელია დავის საგნის შეცვლა ან გაზრდა და შეგებებული სარჩელის პირველად შეტანა.
XIII. რა არის შეგებებული სააპელაციო საჩივარი?
თუ ერთმა მხარემ შეიტანა სააპელაციო საჩივარი, მოწინააღმდეგე მხარეს გარკვეულ პირობებში შეუძლია შეგებებული სააპელაციო საჩივრის წარდგენა.
კოდექსის 379-ე მუხლის მიხედვით, ასეთი საჩივარი შეიძლება წარდგენილ იქნეს ძირითადი სააპელაციო საჩივრის გადაცემიდან 10 დღის ვადაში, მათ შორის იმ შემთხვევაშიც, თუ მხარეს მანამდე სააპელაციო გასაჩივრებაზე უარი ჰქონდა ნათქვამი.
მაგალითად, პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება შეიძლება ნაწილობრივ ორივე მხარის წინააღმდეგ მოქმედებდეს. ერთმა მხარემ შეიძლება გადაწყვეტილების თავისი საზიანო ნაწილი გაასაჩივროს, რის შემდეგაც მეორე მხარესაც გაუჩნდეს გადაწყვეტილების სხვა ნაწილის შეცვლის ინტერესი.
თუმცა შეგებებული სააპელაციო საჩივარი დამოკიდებულია ძირითად საჩივარზე: თუ ძირითადი საჩივარი უკან იქნება გამოხმობილი ან განუხილველად დარჩება, შეგებებული საჩივარიც აღარ განიხილება.
XIV. რას ამოწმებს სააპელაციო სასამართლო საჩივრის მიღების შემდეგ?
საქმის სააპელაციო სასამართლოში გადაგზავნის შემდეგ მომხსენებელი მოსამართლე ამზადებს საქმეს და ამოწმებს სააპელაციო საჩივრის დასაშვებობას.
თუ საჩივარი დასაშვებია, იგი ეგზავნება მოწინააღმდეგე მხარეს, რომელსაც ეძლევა ვადა წერილობითი შესაგებლის წარსადგენად. შესაგებელში მხარემ უნდა მიუთითოს, ეთანხმება თუ არა საჩივარს, რა გარემოებებს ეფუძნება მისი საწინააღმდეგო პოზიცია, გეგმავს თუ არა შეგებებული საჩივრის ან ახალი მტკიცებულებების წარდგენას და სურს თუ არა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.
სააპელაციო სასამართლომ საჩივრის შემოსვლიდან 10 დღის განმავლობაში უნდა შეამოწმოს მისი დასაშვებობა. დადებითი პასუხის შემთხვევაში გამოაქვს განჩინება საჩივრის განსახილველად მიღების შესახებ; წინააღმდეგ შემთხვევაში საჩივარი განუხილველად დარჩება.
თუ სააპელაციო საჩივარი დაუშვებლად იქნება მიჩნეული, გადახდილი სახელმწიფო ბაჟი აპელანტს მთლიანად უბრუნდება.
სააპელაციო საჩივრის განუხილველად დატოვება უნდა გაიმიჯნოს პირველი ინსტანციის სარჩელის განუხილველად დატოვებისგან, რომელსაც განსხვავებული საფუძვლები და შედეგები აქვს. ამ ინსტიტუტის შესახებ იხილეთ – სარჩელის განუხილველად დატოვება – საფუძვლები და შედეგები.
XV. რა შედეგი აქვს სააპელაციო საჩივრის განსახილველად მიღებას?
თუ საჩივარი აკმაყოფილებს ყველა წინაპირობას და სააპელაციო სასამართლო მას განსახილველად მიიღებს, გასაჩივრებული გადაწყვეტილების კანონიერ ძალაში შესვლა შეჩერდება იმ ნაწილში, რომელიც სააპელაციო წესით არის გასაჩივრებული.
ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია გადაწყვეტილების შემდგომი აღსრულების თვალსაზრისით.
თუმცა არსებობს გადაწყვეტილებები, რომლებიც კანონით დაუყოვნებლივ აღსრულებას ექვემდებარება. ასეთი გადაწყვეტილების შემთხვევაში სააპელაციო საჩივარი თავისთავად ყოველთვის არ აჩერებს აღსრულებას. სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია შესაბამისი საფუძვლის არსებობისას დროებით შეაჩეროს აღსრულება, გააუქმოს აღსრულებასთან დაკავშირებული ღონისძიებები ან განსაზღვროს შესაბამისი გარანტიები.
ამ საკითხისგან განსხვავდება სარჩელის უზრუნველყოფა, რომლის მიზანი დავის მიმდინარეობისას შესაძლო გადაწყვეტილების ეფექტიანობის დაცვაა. უზრუნველყოფის ღონისძიებების შესახებ დეტალურად იხილეთ სარჩელის უზრუნველყოფა – ღონისძიებები, განცხადება, გაუქმება და გასაჩივრება.
XVI. ყოველთვის ტარდება თუ არა ზეპირი სხდომა სააპელაციო სასამართლოში?
არა. გარკვეულ შემთხვევებში სააპელაციო სასამართლოს შეუძლია საქმე ზეპირი მოსმენის გარეშეც განიხილოს.
მაგალითად, თუ სააპელაციო საჩივარი მხოლოდ კანონის დარღვევას ეფუძნება და აპელანტი გადაწყვეტილების მხოლოდ სამართლებრივი თვალსაზრისით შემოწმებას ითხოვს, სასამართლოს შეუძლია გადაწყვეტილება ზეპირი განხილვის გარეშე მიიღოს, რის შესახებაც მხარეებს წინასწარ ატყობინებს.
თუ დავა ფაქტობრივ შეფასებასაც ეხება, მაგრამ ახალი დასაშვები ფაქტები და მტკიცებულებები წარმოდგენილი არ არის, კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევაში შესაძლებელია საქმის წერილობითი განხილვაც მხარეთა შესაბამისი თანხმობით.
სწორედ ამიტომ 368-ე მუხლი აპელანტს ავალდებულებს, საჩივარშივე მიუთითოს, სურს თუ არა საქმის ზეპირი მოსმენის გარეშე განხილვა.
XVII. როდის შეიძლება სააპელაციო საჩივარზე უარის თქმა?
სააპელაციო საჩივრის წარდგენის შემდეგ აპელანტს შეუძლია საჩივარზე უარი თქვას მანამდე, სანამ სააპელაციო სასამართლო გადაწყვეტილებას გამოიტანს.
ასეთ შემთხვევაში სააპელაციო წარმოება წყდება და მხარე კარგავს უფლებას, იმავე პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილება კვლავ გაასაჩივროს სააპელაციო წესით.
ამისგან უნდა გაიმიჯნოს სააპელაციო გასაჩივრებაზე წინასწარი უარი. თუ პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების გამოცხადების შემდეგ მხარე სასამართლოს ან მოწინააღმდეგე მხარეს წერილობით განუცხადებს, რომ სააპელაციო გასაჩივრებაზე უარს ამბობს, შემდგომში სააპელაციო საჩივარი აღარ დაიშვება.
ამიტომ სააპელაციო უფლებაზე უარის თქმა მნიშვნელოვანი საპროცესო გადაწყვეტილებაა და მისი გაკეთება საქმის შედეგებისა და შესაძლო შემდგომი რისკების წინასწარი შეფასების გარეშე მიზანშეწონილი არ არის.
XVIII. რა განსხვავებაა სააპელაციო საჩივარსა და კერძო საჩივარს შორის?
სააპელაციო საჩივარი ძირითადად პირველი ინსტანციის სასამართლოს არსებით გადაწყვეტილებას ეხება. კერძო საჩივარი კი კონკრეტული საპროცესო განჩინებების გასაჩივრების საშუალებაა და გამოიყენება მხოლოდ იმ შემთხვევებში, როდესაც კოდექსი შესაბამისი განჩინების ცალკე გასაჩივრებას უშვებს.
ამ განსხვავებას განსაკუთრებული პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს, რადგან ვადებიც განსხვავებულია.
ჩვეულებრივი კერძო საჩივრის შეტანის საერთო ვადა 12 დღეა, ხოლო გარკვეული სპეციალური განჩინებებისთვის კანონმა შეიძლება სხვა ვადა დაადგინოს. მაგალითად, სარჩელის უზრუნველყოფასთან დაკავშირებული შესაბამისი განჩინებების გასაჩივრებისთვის სპეციალური 5-დღიანი ვადა მოქმედებს.
შესაბამისად, სასამართლოს ნებისმიერი აქტის მიღებისას პირველ რიგში უნდა გაირკვეს, საქმე გვაქვს გადაწყვეტილებასთან თუ განჩინებასთან და რომელი კონკრეტული გასაჩივრების რეჟიმი ვრცელდება მასზე.
XIX. რა შეცდომები უნდა ავირიდოთ სააპელაციო საჩივრის მომზადებისას?
ყველაზე სერიოზული რისკი გასაჩივრების ვადის არასწორი გამოთვლაა. რადგან 14-დღიანი ვადა არ აღდგება, ვადის გასვლის შემდეგ ყველაზე ძლიერი სამართლებრივი არგუმენტებიც შეიძლება პრაქტიკულ მნიშვნელობას მოკლდეს.
მეორე მნიშვნელოვანი შეცდომაა პირველი ინსტანციის სარჩელის ან შესაგებლის ფაქტობრივად უცვლელად გადაწერა. სააპელაციო საჩივარი უნდა პასუხობდეს უკვე მიღებულ გადაწყვეტილებას: კონკრეტულად რომელ დასკვნას ვაკრიტიკებთ და რატომ.
პრობლემურია ასევე გაურკვეველი სააპელაციო მოთხოვნა. სასამართლოსთვის ცხადი უნდა იყოს, ითხოვს აპელანტი გადაწყვეტილების მთლიანად გაუქმებას, ნაწილობრივ შეცვლას თუ სხვა კანონით შესაძლებელ შედეგს.
ცალკე ყურადღებას საჭიროებს ახალი მტკიცებულებების საკითხი. სააპელაციო სასამართლოში დოკუმენტის უბრალოდ წარდგენა არ ნიშნავს, რომ სასამართლო მას აუცილებლად მიიღებს. თუ მტკიცებულება პირველი ინსტანციის ეტაპზეც შეიძლებოდა ყოფილიყო წარმოდგენილი, საჭიროა დაგვიანების საპატიო მიზეზის არსებობა.
ასევე მნიშვნელოვანია სახელმწიფო ბაჟის სწორად გამოთვლა, წარმომადგენლის უფლებამოსილების შემოწმება, საჭირო რაოდენობის ასლების წარდგენა და საჩივრის ფორმალური რეკვიზიტების სრულად შევსება.
XX. როგორ უნდა მომზადდეს ეფექტიანი სააპელაციო პოზიცია?
კარგად მომზადებული სააპელაციო საჩივარი გადაწყვეტილებას პუნქტობრივად აანალიზებს.
პირველ ეტაპზე უნდა განისაზღვროს სასამართლოს ის დასკვნები, რომლებმაც საბოლოო შედეგი გამოიწვია. შემდეგ თითოეულ ასეთ დასკვნაზე უნდა შეფასდეს, ეყრდნობა თუ არა იგი სწორად დადგენილ ფაქტებსა და საქმეში არსებულ მტკიცებულებებს.
შემდეგ უნდა შემოწმდეს სამართლებრივი კვალიფიკაცია: გამოიყენა თუ არა სასამართლომ სწორი სამართლებრივი ნორმა და სწორად განმარტა თუ არა იგი.
საბოლოოდ, თითოეული გამოვლენილი შეცდომა უნდა დაუკავშირდეს კონკრეტულ სააპელაციო მოთხოვნას. სწორედ აქ განსხვავდება ეფექტიანი საჩივარი ზოგადი უკმაყოფილებისგან.
აპელანტის მიზანი არ უნდა იყოს რაც შეიძლება მეტი არგუმენტის დაწერა. უფრო მნიშვნელოვანია რამდენიმე არსებითი პრობლემა იყოს მკაფიოდ ახსნილი, დაკავშირებული საქმის მასალებთან და აჩვენებდეს, რატომ უნდა გამოიწვიოს ამ შეცდომის გამოსწორებამ გადაწყვეტილების შეცვლა ან გაუქმება.
ამიტომ სააპელაციო საჩივრის მომზადებამდე საჭიროა როგორც გადაწყვეტილების, ისე მთელი საქმის მასალების ერთობლივი ანალიზი.
XXI. იურიდიული დახმარება სააპელაციო საჩივრის მომზადებისას
TB Legal არის იურიდიული ფირმა, რომელიც ფიზიკურ და იურიდიულ პირებს ეხმარება სამოქალაქო და კომერციულ დავებში, უზრუნველყოფს სასამართლო წარმომადგენლობას და სასამართლოს გადაწყვეტილებების სამართლებრივ შეფასებასა და სააპელაციო პოზიციის მომზადებას.
სააპელაციო საჩივრის მომზადებისას მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ პირველი ინსტანციის გადაწყვეტილების კრიტიკული ანალიზი, არამედ გასაჩივრების მოცულობის, ფაქტობრივი და სამართლებრივი საფუძვლების, ახალი მტკიცებულებების დასაშვებობის, სახელმწიფო ბაჟისა და მკაცრი საპროცესო ვადების ერთობლივი შეფასება.
სააპელაციო და საკასაციო გასაჩივრების სისტემის შესახებ დამატებით იხილეთ სასამართლოს გადაწყვეტილების გასაჩივრება – წესი და ვადები. თუ საქმე ჯერ პირველი ინსტანციის ეტაპზეა, მნიშვნელოვანია ასევე სარჩელისა და მტკიცებულებების სწორად ჩამოყალიბება, რადგან პირველი ინსტანციის საქმის მასალები მნიშვნელოვანწილად განსაზღვრავს შემდგომ სააპელაციო განხილვის ფარგლებს.
თუ გჭირდებათ გადაწყვეტილების სამართლებრივი ანალიზი, სააპელაციო საჩივრის მომზადება ან უკვე შეტანილი საჩივრის შეფასება, შეგიძლიათ დაუკავშირდეთ TB Legal-ს შესაბამისი საპროცესო სტრატეგიის განსასაზღვრად.
